‘Undercoverburger ontmaskert desinteresse van gemeenten in plannen burgers’

Burgers met plannen worden massaal genegeerd door gemeenten. Dit blijkt uit onderzoek van de Burgerlijke Raad voor het Regeringsbeleid (BRR) onder 450 (deel-)gemeenten naar de behandeling van burgerplannen. Bijna de helft (49 procent) van de onderzochte gemeenten reageert niet inhoudelijk op een burgerinitiatief. Eenderde van de gemeenten reageert zelfs helemaal niet.

De BRR stuurde op 14 mei 2007 432 gemeenten en 18 deelgemeenten (van gemeente Aa en Hunze tot Zwijndrecht) een e-mail met een burgerinitiatief. De afzender van de e-mail is de niet bestaande Eric van der Veer, een betrokken ‘spookburger’ die een senioreneethuis wil opzetten en zijn gemeente om raad en daad vraagt.

‘Samen werken, samen leven’ is wassen neus
32 procent van de gemeenten, waaronder Alphen aan de Rijn, Dordrecht, Culemborg, Lochem en Waddinxveen, laat niets van zich horen. 17 procent laat het bij een ontvangstbevestiging. BRR-onderzoeker Steven de Jong: “Het minste wat een burger mag verwachten is een persoonlijke reactie op zijn plan. Dit staat in schril contrast met het kabinetsbeleid dat aangeeft dat de overheid burgers moet toerusten bij hun initiatief om voluit mee te doen. Het thema ‘samen werken, samen leven’ is zo beschouwd een wassen neus.”

Kluitje in het riet
De rest van de aangeschreven gemeenten, 51 procent, reageert min of meer inhoudelijk*. De meeste ambtenaren weten echter geen raad met een betrokken en initiatiefnemende burger. Ze geven een schouderklopje (“Wat een prachtig initiatief!”), maar sturen vervolgens de burger met een kluitje in het riet  (“Veel succes!”). Voorbeelden zijn onder meer de gemeenten Oldenzaal, De Marne, Maasgouw, Bunnik en Rijnwoude.

“Er zijn verschillende initiatieven ook vanuit de markt en als overheid gaan we niet regulerend optreden naar de markt toe. We wensen u veel succes met uw plannen.” (gemeente De Marne)

“Uw betrokkenheid bij de ouderen in Oldenzaal is bijzonder. Echter, daar het hier gaat om een particulier initiatief is de gemeente op dit moment niet de aangewezen instantie om hulp te bieden bij het oplossen van de problemen die u tegenkomt bij het opzetten van een senioreneethuis. Misschien is het zinvol om internet te raadplegen of er op landelijk/regionaal niveau al dergelijke ontwikkelingen zijn. Wij wensen u veel succes.” (gemeente Oldenzaal)

“Allereerst wil ik mijn bewondering uitspreken voor uw initiatief. Hoe zeer ik dit ook waardeer is het echter voor de gemeente ondoenlijk om bij alle particuliere initiatieven in een dergelijk vroeg stadium de helpende hand te bieden.” (gemeente Bunnik)

“Een heel aardig initiatief, maar nu hoe verder. Op zich kan ik u nog weinig vertellen. Mogelijk dat er via internet concrete voorbeelden zijn van soortgelijke projecten die al lopen en kunt u daar mee te weten komen. Eventueel kunt u ook overleggen met de twee zorgcentra Driehof en Rhijndael die al dit soort activiteiten kennen.” (gemeente Rijnwoude)

Gemeenten die goed scoren
Gemeenten die de betrokken burger in hun eerste reactie uitgebreid informeren zijn schaars. Slechts een kwart van de gemeenten die inhoudelijk reageren, 13 procent op een totaal van 450 gemeenten, denkt zeer actief mee, geeft een overzicht van regelingen en bestaande initiatieven, bekijkt samenwerkingsverbanden en nodigt de burger uit. Gemeenten die goed scoren op deze criteria zijn Arnhem, Cranendonck, Hoogeveen en het Amsterdamse stadsdeel Oud-Zuid.

Invloed maatschappelijke organisaties
Een nadere beschouwing van de inhoudelijk goed scorende reacties leert dat in 19 procent van deze gevallen welzijnsorganisaties zijn betrokken bij de beantwoording. Gemeenten die wat mager en minder nuttig reageren, betrekken slechts in 6 procent van de gevallen een welzijnsorganisatie bij het initiatief.

“Na het doorlezen van de mail, die u gezonden heeft aan de Gemeente Enschede heb ik wel wat ideeën over eventueel samenwerking. Ook ben ik afgelopen week bij een Van Harte Resto geweest. Wellicht is e.e.a. te combineren. Graag zou ik in contact met u willen komen om met u van gedachten te wisselen over dit bijzondere idee.” (Humanitas, afdeling Enschede)

“Wij hebben ervaring met het opzetten van een senioreneettafel. Het laatste project dat ik heb begeleid is in Netersel. Als u mij uw adres stuurt dan ontvangt u van mij een DVD met een aantal voorbeeld projecten in dezelfde sfeer die in deze regio al functioneren. Wij zijn enthousiast over uw initiatief en zijn graag bereid mee te denken en mee te werken.” (Gecoördineerd Ouderenwerk De Kempen, Bergeijk)

“Bij deze nodig ik u uit voor de vergadering van de Commissie Algemene Zaken van de Seniorenraad om 10.00 uur in de bibliotheek, wij kunnen dan uw idee bespreken. Wij hebben zelf ook al iets op papier staan, in de bijlage treft u een eerste gedachte aan.” (Seniorenraad Stede Broec)

Kort van stof, maar wel actiegericht
Gemeenten die wat korter van stof zijn, maar wél aangeven het initiatief actief te willen ondersteunen, laten het vaak bij één of twee verwijzingen. Zij leggen de nadruk op hun uitnodiging voor een persoonlijk gesprek.

“Wethouder Krewinkel wil graag met onze ambtenaar dhr. Ypelaar bij u op huisbezoek komen. Dit zou voor beide heren kunnen op: Donderdag 5 juli 2007 9.00 uur.” (gemeente Kerkrade)

“Afgelopen woensdag hadden we een bijeenkomst met allerlei organisaties. Toen ik uw voorstel aan het Leger des Heils vertelde, kwamen zij spontaan met dat u wel hun gezellige ruimte mag gebruiken. (..) Ik zou graag willen voorstellen om een keer met elkaar te bespreken welke mogelijkheden en andere zaken nodig zijn om dit initiatief te starten en te ondersteunen.” (gemeente Beverwijk)

Stimuleren van burgerinitiatief
Uiteindelijk helpt 48 procent van de gemeenten (die zowel voldoende als onvoldoende inhoudelijk hebben gereageerd) undercoverburger ‘Eric van der Veer’ daadwerkelijk een stap (hoe klein ook) verder in zijn plan. De rest geeft het signaal af dat de burger het zelf maar moet uitzoeken.

Sociaal kapitaal in kiem gesmoord
Volgens de BRR beseffen veel ambtenaren niet dat een initiatiefnemende burger om een speciale behandeling vraagt. “Het gaat hier niet om een bewoner die even een boom wil kappen. Het gaat om een enthousiaste burger die bij de gemeente aanklopt met de vraag hoe hij zijn initiatief tot bloei kan brengen en vaak geen idee heeft wat er in de gemeente speelt en waar hij allemaal rekening mee moet houden. Zijn enthousiasme om sociaal kapitaal toe te voegen aan de gemeente wordt zo in de kiem gesmoord door ambtenaren die hem als ‘klant nummer zoveel’ behandelen.”

Over het onderzoek
De BRR heeft op 14 mei 90 procent van de gemeenten in Nederland bereikt met de e-mail van nepburger Eric van der Veer. Dat zijn 432 gemeenten en 18 deelgemeenten. Er is gekeken of de gemeenten reageerden en hoe inhoudelijk die reacties waren. Daarnaast heeft de BRR de aard en nut van de reacties bekeken. Na zeven weken is het onderzoek afgerond en hebben de desbetreffende ambtenaren een e-mail gekregen waarin de identiteit van Eric van der Veer werd onthuld.

Bovenstaande is een samenvatting van het rapport. U kunt het rapport ook downloaden op www.burger-raad.nl (rechterkolom, onderaan).

BRR
De Burgerlijke Raad voor het Regeringsbeleid (BRR) is een onafhankelijk en zelfbenoemd adviesorgaan voor de Nederlandse overheid dat advies uitbrengt. Het onderzoek onder 90 procent van de gemeenten is verricht naar aanleiding van het Beleidsprogramma ‘Samen werken samen leven’ waarin het kabinet zegt de participatie en zorg voor elkaar te willen bevorderen en ‘de kracht van wijken, buurten en dorpen beter te willen benutten.

*De term inhoudelijk is ruim genomen; als een ambtenaar gericht op het initiatief reageerde, hoe mager ook, werd dit wel gerekend tot een inhoudelijke reactie. Een ontvangstbevestiging werd daar niet toe gerekend.

Bron: Forum voor Democratische Ontwikkeling (overgenomen persbericht), 31 juli 2007