‘Roofkunst mag bij eigenaren blijven’

De claims op oorlogskunst zijn uitgelopen op big business, zo blijkt uit een artikel in NRC Handelsblad. Bezoekers van nrc.nl gingen in discussie.

Moeten particuliere kunstbezitters Joodse erfgenamen compenseren? Nee, zegt ruim driekwart van de stemmers.

Althans, dat is de uitslag van een peiling op nrc.nl. Uit de geschreven reacties blijkt dat veel bezoekers het niet zo zwart-wit zien. ,,Dit is een hele lastige emotionele kwestie die elke beslissing omstreden maakt”, schrijft een lezer.

Voor bezoeker Martien van Delft is het echter wel een uitgemaakte zaak. Wat hem betreft is het ,,een zaak voor de rechter’’, en volgens Nederlands recht hoeven particulieren – anders dan het rijk of musea – roofkunst niet zonder meer terug te geven. ,,Ik zie niet in dat een particulier een naar eer en geweten verworven kunstwerk zou moeten inleveren’’, schrijft Van Delft. ,,Ook het publiekelijk onder druk zetten, chantage, lijkt me een zaak voor de rechter.”

Emil Havas sluit zich bij haar aan. ,,Louter morele verplichtingen zijn juridisch niet afdwingbaar”, weet hij. Havas laakt de agressieve houding van researchbureaus als Muggenthaler, die particulieren dreigen met publiciteit. ,,Dan gaat het toch al gauw de kant op van publieke morele chantage”, aldus Havas. Als de vermeende rechthebbenden hun kunst zo graag terugwillen, zo vult een andere bezoeker aan, ,,staat het ze vrij de werken terug te kopen, maar dan wel marktconform’’. De hele zaak begint volgens hem een ,,vrij hoog ‘mijn fiets terug’-gehalte” te krijgen.

Toch krijgen de Joodse claimanten nog bijval, en wel van de vaste forumbezoeker A. Stuijt. ,,Mensen die rijk genoeg zijn dergelijke kunst te kopen”, redeneert hij, ,,zijn ook rijk genoeg hiervan de risico’s tot op de bodem uit te zoeken.” Wat hem betreft dienen ze bij een claim de kunst linea recta te overhandigen. Maar zelfs dat is niet genoeg, meent Stuijt. De claimanten hebben wat hem betreft ook recht op een dankbrief. ,,Voor het al die jaren mogen bewonderen van de kunst.’’ Stuijt laat blijken de Bijbel aan zijn kant te hebben. ,,De zonden van de vaderen worden bezocht aan de kinderen tot aan het derde en vierde geslacht’’, zo citeert hij, behoorlijk vrij, uit Exodus een vers over de erfzonde.

Mede-reageerder Patrick Faas valt Stuijt bij en geeft zijn goedkeuring aan de morele dwang die researchbureaus uitoefenen. ,,Ik zie geen reden tot geheime of discrete onderhandelingen’’, begint hij zijn betoog. Maar dan wordt hij grimmiger. ,,Een erfgename die misdaden van voorouders rechtzet verdient alle lof, en wie nog steeds wil doorprofiteren van de terreur van de nazi’s, verdient de schandpaal.”

Een ander, Joop Remmé, beschouwd de reacties waarin gesproken wordt over ,,morele chantage” als een vorm van ,,triest anti-semitisme”. Remmé vraagt zich af waarom we de kwestie niet los kunnen zien van ,,wat men ook denkt van Joden en de staat Israel’’. Hij wijst de bezoekers op het principe dat geroofde spullen altijd terug moeten naar de rechtmatige eigenaar. Aan verjaring heeft Remmé geen boodschap.

Een gevoelige, uiterst morele discussie dus. Reden voor een enkeling om te laten weten waarom hij geen standpunt durft in te nemen. ,,Het is niet goed mogelijk op deze vraag te reageren, omdat het uit zou monden op beschuldigingen van discriminatie.’’

Gepubliceerd: NRC