Niet alle Boze Blanke Burgers rijden heftruck, hebben een tattoo en stemmen PVV

De Groene Amsterdammer zal vanavond goed branden in de open haard van Geert Wilders. Nooit eerder besteedde het lijfblad van de bakfietsrijdende doctorandussen zoveel pagina’s, honderd maarliefst, aan het stigmatiseren van PVV-kiezers. Toch leverde deze antropologische verkenningstocht juweeltjes van artikelen op.


In naam van het volk, heet de special. Het volk, zo geeft hoofdredacteur Xandra Schutte toe in het voorwoord, is eigenlijk een besmet begrip. “Dat bleek ook uit de ongemakkelijke discussies ter redactie, waar sommigen vreesden voor een nummer vol onderklasse-voyeurisme. Voor neerbuigendheid, zogezegd.”

Die vrees blijkt terecht. Want al denkend aan het volk (in Den Haag spreken ze liever over Henk en Ingrid of ‘de hardwerkende Nederlander’), stuurde Schutte haar journalisten naar De Bazaar in Beverwijk, de Blokker, volkstuintjes, de redactie van Hart van Nederland, all-you-can-eat-restaurant Wok For You, glijbanenparadijs Duinrell, ‘doodnormale stervelingen’ die auditie deden voor The Voice of Holland en een Rotterdamse achterstandswijk waar de overheid achter de voordeur kijkt. Eén medewerker, Aart Brouwer, had huisarrest: hij moest drie weken lang De Telegraaf verstouwen. Een krant waar je volgens hem “intellectueel van opdroogt”.

Baan, familie, buren. Dat is herkenbaar voor het volk

Vermakelijk is het bezoekje aan de redactie van Hart van Nederland, het actualiteitenprogramma van SBS 6. Verslaggever Hassan Bahara was daar getuige van de productie van items over de geboorte van orang-oetan Josje in Apeldoorn, vier dode eenden in Alphen aan den Rijn en het voorstel van de Partij voor de Dieren om olifanten in dierentuinen aan te lijnen. “Dieren halen heel makkelijk de uitzending”, vertrouwde reporter Casper van der Kruit hem toe.

Een geslaagde uitzending zou gebaseerd zijn op de drie pijlers baan-familie-buren. Dat is herkenbaar voor het volk. Ook moet de uitzending met iets gezelligs afsluiten, geen hongersnood in de Hoorn van Afrika dus. Maar verder mag het programma best flink gekruid zijn met misdaadnieuws waarover mensen zich kunnen verontwaardigen. Het is een hard bestaan, werken voor Hart van Nederland, zo blijkt. “Het verneukt je kijk op de werkelijkheid”, zegt een tv-redactrice tegen het tijdschrift. “Je krijgt de hele dag berichten binnen over ongelukken, vermissingen, moorden. Je gaat denken dat de buitenwereld volledig uit onheil bestaat.”

Hilarisch is de passage over het schieten van een item over de Griekse schuldencrisis. Een emeritus hoogleraar wordt net zo lang bevraagd totdat hij een prijskaartje geeft. Vijf- à zeshonderd euro zou het faillissement van Griekenland de hardwerkende Nederlander gaan kosten. “Omdat zelfs een bedrag van zeshonderd euro wel eens als te abstract geïnterpreteerd kan worden”, schampert De Groene, “verschijnen rechts in beeld luxeproducten die het droge, nominale bedrag leven moeten inblazen: een bank, een smartphone en een palmboom die een luxevakantie moet symboliseren.” Toch blijkt het verhaal nog te taai. En daarom laat Hart van Nederland de crisis duiden door Kiriakos Polichronakis, een Griek met een delicatessenzaak in de Amsterdamse Tweede Hugo de Grootstraat. De dag ervoor werd hij nog door De Telegraaf naar zijn mening gevraagd. De Griek oppert dat de politici maar de gevangenis in moeten. Een vox-popje halen, heet zo’n straatinterviewtje in journalistiek jargon.

Geen volksvertegenwoordigers, maar volksmakers

Koen Haegens, redacteur van De Groene, had de eer om Henk en Ingrid te mogen bezoeken: Wilders’ meest trouwe Boze Blanke Burgers. Dat was een hele onderneming. Eerst met de trein naar Nijmegen, daarna met de bus diep de provincie in. “Als ik uitstap, zie ik geen Vinex-wijk. Wel een enigszins gedateerd gebouwencomplex”, noteert Haegens. Dan komt de deceptie. Henk is geen getatoeëerde heftruckchauffeur, maar leest zowaar De Groene, heeft nog nooit PVV gestemd, pronkt met Foucault, Nietzsche en Naomi Klein in zijn boekenkast en – alsof de duvel er mee speelt – hij is wetenschappelijk expert in grenspolitiek en nationale identiteit.

De grapjes van kennissen en belletjes van de media (‘Wat vinden Henk en Ingrid van de eurocrisis?’) is Henk van Houtum inmiddels beu. Het benoemen van modelkiezers vindt hij bovendien een gevaarlijke ontwikkeling. “Door zo over het volk te praten wordt er een onderscheid gemaakt tussen wij en zij. De verschillen binnen dat zogenaamde eigen volk worden daarbij doelbewust verzwegen. En het ‘zij’ wordt vrijwel altijd een bedreigende ander: de islam, de elite, de Grieken.” Het is doorgaans de staat die een natie creëert, niet andersom, legt Henk uit. “Zo creëren ook politici een aanhang. Een volksvertegenwoordiger is dus eigenlijk het omgekeerde.” Wilders als volksmaker, kopt Haegens in.

Themanummer ‘volk’ verraadt wereldbeeld ‘elite’

Is De Groene Amsterdammer ook zo’n volksmaker? Nee, dat zou in dit geval geen recht doen aan al die prachtige analyses buiten de stereotyperingen om: artikelen over de democratie waarin het parlement theatraler en de regering aristocratischer wordt (discussie tussen historici Remieg Aerts en Frank Ankersmit), de schijnvertegenwoordiging in China (het volk is boos, zegt de éénpartijregering telkens als ze zich ergens over opwindt), de wedloop van de Amerikaanse middenklasse (overuren die nauwelijks meer welvaart opleveren), de stuivertjeswissel van conservatief en progressief (nu verzet links zich tegen een te sterke burgerstem), het kuddegedrag van Nederlanders (hoe media dat exploiteren en stimuleren) en de protestbeweging Occupy die zich maar niet laat politiseren.

Daarbij, dat moet gezegd, heeft De Groene Amsterdammer begin dit jaar een special gewijd aan ‘De Elite’. Of zoals Xandra Schutte de PVV-verwijten opsomt: “De zelfgenoegzame grachtengordel, multiculti-knuffelende politici, vooringenomen rechters, wereldvreemde wetenschappers, subsidieverslaafde kunstenaars en kosmopolitische bakfietsrijders die hun kinderen per se op een witte school willen.” Toch is deze special over het volk misschien wel van tweeën één. Een grachtengordelblaadje dat over het volk schrijft, schrijft eigenlijk over het wereldbeeld van de eigen lezers.

Het nummer doet tevens denken aan wat Alexis de Tocqueville (1805 – 1859) schreef aan zijn vriend Louis de Kergorlay nadat hij enige tijd bij een typische middenklassefamilie had gelogeerd. De Franse filosoof zou nog liever naar China afreizen, zich inschrijven als soldaat, zijn kapitaal vergokken of zich in wat voor risicovol avontuur dan ook storten dan dat hij “veroordeeld zou worden tot het leven van een aardappel, net zoals de fatsoenlijke mensen die ik zojuist heb leren kennen”. Een neerbuigendheid waarvoor De Groene Amsterdammer heeft willen waken, maar klaarblijkelijk onoverkomelijk is als je het volk opzoekt in all-you-can-eat-restaurant Wok For You, glijbanenparadijs Duinrell en De Bazaar in Beverwijk.

Gepubliceerd: NRC