Breivik schrijft toespraak in cel. Rechtbank wil hij als podium gebruiken

Advocaat Geir Lippestad zal bepleiten dat Anders Breivik niet zo uniek en paranoïde is als experts beweren. Om de rechtbank daarvan te overtuigen zal hij de anti-islamblogger Fjordman en de islamist Mullah Krekar oproepen om het gedachteproces van een extremist uit te leggen.


Dat zegt Lippestad in een interview met correspondent Olivier Truc van de Franse krant Le Monde. Aanvankelijk wilde hij de rechters ervan overtuigen dat de Noorse terrorist geestelijk niet gezond is, ofwel ontoerekeningsvatbaar. Dat zou in lijn zijn met de uitkomst van een psychiatrisch onderzoek waarvan op 10 april een second opinion wordt verwacht.

Maar Breivik wil daar niet aan, zegt de advocaat. “In de meeste processen staan verdachten terecht die de feiten ontkennen of zeggen dat ze er niet de intentie toe hadden. Hier hebben we iemand die de feiten erkent, daar verantwoordelijkheid voor neemt en zegt dat hij het zo weer zou doen.”

‘Motief: verspreiding van manifest’

Breivik zal dus de volle verantwoordelijkheid nemen voor de schietpartij op Utøya en de bomaanslag in Oslo, waarbij op 22 juli 77 doden vielen, voornamelijk sociaal-democratische jongeren. Hoewel de verdachte dat niet ziet als een misdrijf, neemt hij voor lief dat hij daarvoor de maximale celstraf van 21 jaar kan krijgen.

In zekere zin is dit precies wat het Noorse volk wil. In november ontstond er namelijk grote beroering toen een onderzoekscommissie van forensische psychiaters Breivik ontoerekeningsvatbaar verklaarde. Als de rechtbank die diagnose onderschrijft dan gaat Breivik niet naar een gevangenis maar naar een gesloten kliniek. Iedere drie jaar wordt dan opnieuw beoordeeld of hij genezen is en vrij mag komen.

Het is echter maar de vraag of de Noren blij moeten zijn met de opstelling van Breivik. Verantwoordelijkheid nemen zonder berouw is mogelijk nog pijnlijker dan een zwakke ontkenning. Uit het interview met Le Monde blijkt dat Breivik de grote strateeg achter de verdediging is. In zijn cel heeft hij de beschikking over een computer zonder internetverbinding. “Hij bereidt een toespraak voor die hij tijdens het proces wil voorlezen”, aldus Lippestad.

Ondertussen ontvangt hij brieven, kijkt hij televisie en leest hij kranten. “Breivik correspondeert met vijf of zes mensen die hij beschouwt als ideologische broers en zussen. In Noorwegen, maar ook daarbuiten.” Op 16 april zal het proces tegen hem aanvangen.

Breiviks motief was volgens Lippestad verspreiding van zijn manifest, een 1.518 pagina’s tellend werkstuk waarin de Noor vooral teksten van andere islamcritici opnam. “Hij gelooft dat de revolutie in Frankrijk of Engeland begint, omdat het multiculturalisme daar volgens hem zeer conflictueus is.”

‘Hij leeft niet in een aparte, psychotische wereld’

Lippestad gaat zijn best doen om tegenstrijdigheden in adviezen van deskundigen bloot te leggen. “We zien een kloof tussen wat de sociale wetenschappen zeggen over extremisme en wat artsen en psychiaters weten.” Als zielsverwanten van Breivik worden geclassificeerd als extremisten, zo vraagt Lippestad zich af, waarom moet hij dan worden beschouwd als krankzinnig?

Door extremisten in de getuigenbank te plaatsen hoopt Lippestad vast te stellen dat er meer mensen zijn als Breivik. Mensen die weliswaar niet overgaan tot het plegen van een aanslag, maar wel op dezelfde manier denken. “We willen laten zien dat we te maken hebben met een ideologie, dat Breivik niet de enige is die er zo over denkt, dat hij niet in een aparte, psychotische wereld leeft.”

‘Ik verlies mijn ziel in deze zaak’

De islamitische fundamentalist Mullah Krekar kan volgens Lippestad verklaren dat Europa “het decor is van een godsdienstoorlog die niet alleen voortkomt uit een illusie van Breivik”. Krekar was leider van de gewapende groep Ansar al-Islam in Irak en beweert dat hij in 1990 een ontmoeting had met Osama bin Laden.

Afgelopen maandag veroordeelde de rechtbank in Oslo Krekar tot vijf jaar cel wegens doodsbedreigingen aan politici en drie Koerden. Fjordman, een pseudoniem van Peder Jensen, zal volgens Lippestad opgevoerd worden als een belangrijke inspiratiebron voor Breivik. De anti-islamblogger wordt namelijk veelvuldig geciteerd in Breiviks manifest.

Het proces is de advocaat niet in de koude kleren gaan zitten. Aan Le Monde vertelt Lippestad dat hij sociaal-democraat is en vader van acht kinderen. “Ik heb het gevoel dat ik mijn ziel verlies in deze zaak. Ik hoop haar terug te krijgen als dit allemaal achter de rug is.”

Gepubliceerd: NRC