Neem niet zomaar koekjes van vreemden aan

De tijd dat de WRR zich slechts bezighield met tastbare zaken als volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en onderwijs lijkt voorgoed voorbij. Momenteel maken de hooggeleerde adviseurs furore met moeilijk vatbare beschouwingen over multiculturaliteit en nationale identiteit.

Daar heeft de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid waarschijnlijk alle aanleiding toe. Want als ik het goed begrijp – en Maurice de Hond moet geloven – raken mijn mede-autochtonen nogal van slag van mensen die een ander opperwezen eerbiedigen, er exotische hoofddeksels op nahouden of donkerder getint zijn. Sommigen willen zelfs het lievelingsboek van deze nieuwelingen verscheuren.

De koektrommel
Met veel belangstelling heb ik daarom geluisterd naar de inleidende toespraak van prinses Máxima op het WRR-rapport ‘Identificatie met Nederland’. Ze verklapte meteen de conclusie van het rapport – “De Nederlandse identiteit? Nee, die heb ik niet gevonden” – en mijmerde daarna nog wat over koekjes bij de thee, ramen zonder gordijnen en de ANWB-paddestoel voor haar huis.

De paplepel
U begrijpt, ik raakte de draad kwijt, en besloot daarom zelf maar op onderzoek uit te gaan. Temeer omdat het begrip ‘nationale identiteit’ iets persoonlijks suggereert. Daar krijg ik de kriebels van, want op het ‘nationale’ heb ik immers geen invloed gehad. Het stukje identiteit – volgens de Van Dale ”dat wat eigen is aan een persoon” – moet mij dus vroeger op een onbewaakt ogenblik met de paplepel ingegoten zijn. Aangezien ik niet kan beoordelen of dat wel goed voor me was, ben ik aan mijn geestelijke gezondheid verplicht dit te onderzoeken.

Polderen
Het ‘polderen’ bijvoorbeeld, het alom geprezen ingrediënt van de ‘Nederlandse identiteit’ waar ik als Nederlander trots op zou moeten zijn. Deze eigenschap heeft volgens historici zijn oorsprong in de Middeleeuwen. Een tijd waarin ‘samen werken, samen leven’ geen bezwering maar pure noodzaak was om droge voeten te houden. Boeren, edelen, stedelingen en burgers zouden samen in grote harmonie dijken hebben gebouwd.

Maar is dat eigenlijk wel zo? Gooiden we wel fluitend de zandzakken door naar onze kameraden, ongeacht hun afkomst en plaats op de maatschappelijke ladder? Ik besloot daarom maar eens één polderdorpje eruit te pikken, en de geschiedenisboekjes erop na te slaan. De keuze viel op Numansdorp, een nu 9000 inwoners tellend plaatsje in Zuid-Holland.

Numansdorp is vernoemd naar de edelman Gerard Numan (1459-1505). Op 16 juli 1429 kreeg hij van de keizer van het Heilige Roomse Rijk – als bonus voor trouwe dienst – de erfpacht van de uiterwaarden, aanwassen en rietvelden ten zuiden van de Westmaas tot aan het Hollands Diep. Of hij daar blij mee was, is nog maar de vraag. Want terwijl andere heren van adel hun gebieden lieten bewerken door landarbeiders en pachtboeren, viel er aan de drassige boel van Numan geen cent te verdienen. En zo gebeurde het dat het eigendom van Numan na zijn dood versnipperde. Het viel in handen van zogenaamde aandeelhouders die er niet meer naar omkeken.

Water is bikkelhard
Totdat in de vroege zeventiende eeuw het inpolderen in zwang raakte en de Numanspolder het licht zag. Het maakte van de aandeelhouders landheren. Maar ja, een stuk water droog leggen is één, het droog houden is twee. Dat bleek lastiger dan gedacht, want het bedijken van een polder is een collectieve aangelegenheid. Als één landeigenaar weigert zijn dijk te verstevigen, heeft het verstevigen van de andere dijken geen zin. Water is wat dat betreft bikkelhard voor bestuurders die er onderling niet uitkomen. De eigenaren trokken zich daar echter niets van aan en zetten hun zinnen op de exploitatie van het gebied. Er moest een dorp komen, en snel.

Als wervingsactie voerden ze campagne met het gratis verpachten van percelen. De naamgeving aan het dorp deed de verstandhouding tussen de landheren opnieuw verslechteren. Na veel geruzie is besloten niemand de eer te geven van een vernoeming. Het werd uiteindelijk Numansdorp, een verwijzing naar de eerdergenoemde, en toen al overleden ambachtsheer Gerard Numan.

De gratis pacht, die als lokkertje was bedoeld, werd plots teruggedraaid. Ook eisten de landheren dat de inwoners zich allemaal zouden bekeren tot het gereformeerd protestantisme. In de eeuwen die volgden genoten de landheren een luxe bestaan door de bewoners voor een habbekrats het land te laten bewerken. Dat geen enkele bestuurder zich destijds had bekommerd om een deugdelijke bedijking, werd de bewoners in 1944 noodlottig. De Duitsers zetten delen van Numansdorp in een handomdraai onder water als barrière tegen de oprukkende geallieerden. Op 1 februari 1953 kreeg de beruchte Watersnoodramp evenzo gemakkelijk grip op het geplaagde dorpje.

Het bushokje
Anno 2007, 383 jaar na de stichting van Numansdorp, zijn de bewoners nog steeds aan weer, wind en wanbestuur overgeleverd. Nog steeds is niet duidelijk wie zorg moet dragen voor de noden van de Numansdorpers.

Een prangend voorbeeld is het bushokje aan de Molendijk in het noodlijdende polderdorp. Sinds een storm op 9 januari dit jaar moet het reizigersonderkomen het zonder dak stellen. Sindsdien heeft niemand het initiatief genomen het dak – dat er gewoon naast ligt, en waar inmiddels een grasmaaier overheen is gewalst – er weer op te zetten.

Het uitblijven van actie heeft net als de historische Dijk-affaire een reden. Het bushokje is ooit geplaatst door vervoerder Connexxion, die het onderhoud heeft uitbesteed aan buitenreclamebedrijf PK Media. Maar PK Media blijkt de exploitatie van het bushokje enige tijd geleden overgedragen te hebben aan de wegbeheerder.

En toen ging het helemaal mis, want wie is de wegbeheerder? Het hokje ligt namelijk precies op de grens tussen de bestuursgebieden van waterschap Hollandse Delta en Rijkswaterstaat, die om die reden geen van beiden verantwoordelijkheid willen nemen voor de erbarmelijke situatie. “We hebben al een paar jaar geen bemoeienis met het bushokje, maar gaan er toch achteraan”, zei PK Media 28 september jongstleden tegen het Algemeen Dagblad. Tot overmaat van ramp denkt het bedrijf het dak er weer op te krijgen door “alle partijen te benaderen”.

De eeuwenoude plaag woekert dus onverminderd voort in dit verweesde oord. Verlaten door bestuurders en overgeleverd aan de elementen, belooft het een gure, regenachtige herfst te worden voor de Numansdorpers.

Geromantiseerde identiteit
Kortom, het ziet er dus naar uit dat Nederlanders een nogal geromantiseerd beeld hebben van hun ‘nationale identiteit’. Het polderen deden we niet voor de gezelligheid, of omdat we zo goed met elkaar door één deur konden; nee, dat deden we uit economisch belang. Als puntje bij paaltje kwam, ging ieder voor zich en sloegen we elkaar samen de kop in. Het falende polderen bleek er zelfs de oorzaak van dat hele dorpen aan hun lot overgeleverd werden. Niemand nam meer zijn eigen verantwoordelijkheid.

Dat is dus oppassen geblazen voor nieuwe Nederlanders die zich met hart en ziel willen identificeren met Nederland. Om in de beeldspraak van Máxima te blijven: neem niet zomaar koekjes van vreemden aan.

Gepubliceerd: Regelzucht.nl