Breivik slaat plank mis met vuistgroet. Saluut behoort eigenlijk toe aan links

De gebalde vuist die Anders Breivik gisteren en vandaag met gestrekte arm hief, beschreef hij eerder op pagina 1102 van zijn manifest. Het is geen Hitlergroet, benadrukt hij, maar “symboliseert kracht, eer en verzet tegen de marxistische tirannen van Europa”.


Het saluut zou volgens de Noorse terrorist, die vandaag zijn tweede procesdag heeft, behoren tot de rituelen van de ‘nieuwe’ Orde van de Arme Ridders van Christus en de Tempel van Salomo (PCCTS), een negenkoppige groep die waarschijnlijk alleen in het hoofd van Breivik bestaat. Inlichtingendiensten vonden geen enkel bewijs voor het bestaan ervan.

Met de groet maakte Breivik in ieder geval duidelijk dat hij nog helemaal in zijn rol als moorddadige ideoloog zit. Getuige zijn manifest hoort het salueren bij voorkeur met een witte handschoen uitgevoerd te worden. “Die symboliseert zuiverheid, plicht, verwantschap en martelaarschap.” Het gebruik van de rechterarm staat volgens hem voor de “rechtse oppositie”.

De vastberadenheid van zijn groet is slachtoffers waarschijnlijk niet in de koude kleren gaan zitten. Het is ook helemaal niet de bedoeling dat Breivik de rechtbank als podium voor zijn gedachtegoed gebruikt. Zijn verklaringen in de rechtszaak worden daarom niet uitgezonden op televisie. Ook voor non-verbale propaganda is overigens een probaat middel voorhanden: handboeien. Die had hij in februari bij een hoorzitting om, waardoor zijn saluut meer weg had van een strekoefening.

The Lede, een blog van The New York Times, leert overigens dat Breivik beter een ander saluut had kunnen verzinnen. De ‘geheven vuistgroet’ behoort namelijk tot de rituelen van Spaanse antifascisten uit de jaren dertig, de zwarte burgerrechtenbeweging uit de jaren zestig en – oorspronkelijk – tot de bolsjewieken van het rode Sovjetleger (en moderne opvolgers). Democraat en voormalig presidentskandidaat John Kerry werd vanwege de vuistgroet eens voor communist uitgemaakt. In 1968 salueerden de Afro-Amerikaanse atleten Tommie Smith and John Carlos met de vuist op de Olympische Spelen in Mexico. Smith legde de ‘Black Power salute’, zoals het destijds heette, in zijn autobiografie uit als een ‘mensenrechtengroet’.

Meer recent is de vuistgroet in zwang geraakt bij ‘witte nationalisten’, geeft J. David Goodman van The Lede toe. “Maar in het algemeen wordt het geassocieerd met linkse bewegingen die strijden voor rechtvaardigheid en solidariteit.”

Gepubliceerd: NRC