Stel Europa onder Frans bewind. Nieuwe Napoleon kan verenigen

Hitler en Napoleon hebben nogal wat onheil aangericht, maar in leiderschap verschilden ze enorm. De Duitser streefde naar een raciaal Lebensraum, de Fransman naar politieke eenheid. In de geest van laatstgenoemde kan Europa weer een krachtig, moreel rijk worden.


Dat betoogt James Poulos, een Amerikaanse conservatief die promoveerde op Napoleon Bonaparte en het 19e-eeuwse democratisch denken. Hij ziet met lede ogen aan hoe het Europa ontbreekt aan gezag. Hoe burgers zich afkeren van de bureaucratische abstractie die EU heet.

Poulos vermoedt dat wij snakken naar een Europees leider van vlees en bloed. Niet een crisisduo als Merkel en Sarkozy (steevast aangeduid als Merkozy), al helemaal niet een foppresident als Herman van Rompuy, maar een persoon die put uit een rijke historie aan idealen, een moreel reservoir.

Collectief geheugen is koppig

Technisch gezien hebben de Duitsers goede kaarten, meent Poulos. Het zijn geen financiële wildebrassen, maar gedegen boekhouders die een mentaliteit van werken en sparen propageren. Voor een aanspraak op Europees leiderschap is het echter nog te vroeg, want eerdere ambities in die richting hebben kwaad bloed gezet. “Duitse idealen? Duitse helden? Nein”, schrijft Poulos in het tijdschrift Foreign Policy. Een Vierde Rijk ligt te gevoelig. “Het collectieve geheugen is koppig.”

Napoleon Bonaparte, daarentegen, ziet hij als een zoon van de Franse Revolutie. Een keizer die zich weliswaar tiranniek gedroeg als er veroverd of onderdrukt moest worden, maar voor zijn tijd behoorlijk liberaal de scepter zwaaide in gebieden waar het volk hem goedgezind was. Rechten van burgers werden bij wet vastgelegd in de Code Napoléon.

Dit recht heeft in veel Europese landen de basis gelegd voor georganiseerde, tamelijk vrije samenlevingen. “Bonapartes veroveringen kwamen en gingen”, memoreert Poulos, “wat beklijfde was zijn kunde om de Franse Revolutie door te trekken naar een grootste Europese gedachte.” De triade ‘vrijheid, gelijkheid en broederschap’ nestelde zich in het gezonde verstand van iedere Europeaan. “Het Franse Rijk viel niet uiteen omdat de Europese volkeren tegen Bonaparte in opstand kwamen”, doceert Poulos, “maar omdat hij koos voor een mars naar Moskou.”

Europa is een product van Franse waarden

De fout die Napoleon maakte is dat hij zijn zucht naar expansie niet kon bedwingen. Hij was meer bezig met veroveringen dan met de noden van zijn onderdanen, het bestendigen van hun volkse idealen. “Hij vergokte het continent”, aldus Poulos. “Nu Europa opnieuw verloren dreigt te gaan, groeit het belang aan gedeelde waarden en gemeenplaatsen.”

Het Europa van vandaag is volgens Poulos een product van Franse waarden. Niet Brussel, maar Parijs zou daarom het machtscentrum moeten worden. De Amerikaan erkent dat Napoleon een smet op zijn blazoen heeft: zijn militaire operaties hadden iets weg van genocide. Toch is zijn rehabilitatie ver gevorderd, weet Poulos. In Warschau en Milaan worden beelden van Napoleon als monumenten gekoesterd.

Frankrijk is dus gezegend met een diep reservoir aan soft power, de zachte krachten die natuurlijk gezag uitdragen. En dat niet alleen, aldus Poulos. “Frankrijk is de enige kernmacht ten oosten van Groot-Brittannië en ten westen van Rusland. Het heeft meer vliegdekschepen dan de Britten. Fransen zijn bereid en in staat om snel de leiding te nemen bij internationale operaties, zoals in Libië. Parijs heeft zowel aandacht voor het eigen continent als de mondiale bedreigingen.”

Om aan het idee van een Franse overheersing te wennen, beveelt Poulos ons Euro Disney aan. “Bijna tweehonderd jaar na zijn dood krijgt Napoleon eindelijk zijn eigen themapark: Napoleonland. Geen slechte rehabilitatie voor een verbannen keizer.”

Gepubliceerd: NRC