Sla nucleaire sector niet om de oren met Fukushima. Het is veilig nu

In maart 2011 stierven 16.000 mensen door een aardbeving en tsunami in Japan. De natuurramp was de boosdoener, niet reactor Fukushima. Het is daarom ongepast om over een kernramp te spreken.


Dat betoogt Martin Freer, hoogleraar kernfysica aan de Universiteit van Birmingham, op debatsite Project-syndicate.org. Het stoort hem dat landen als Duitsland en Zwitserland panikeerden en zich terugtrokken uit kernenergie.

Onthoud dat Fukushima werd gebouwd in de jaren zeventig, doceert hij. “En dat de gebruikte techniek nog tien jaar ouder was. Nieuwe centrales hebben niet de gebreken die Fukushima in de problemen brachten. Sterker nog, kernenergie is veiliger dan ooit tevoren. Maar voor veel mensen is het enkele schouwspel rond Fukushima voldoende om de tegenovergestelde conclusie te trekken.”

Kernenergie is net als vliegen

Freer pleit daarom voor een meer geïnformeerde dialoog. Over twee onderwerpen: veiligheid en straling. Wat betreft het eerste maakt hij een vergelijking met luchtverkeer. “Dat is, statistisch gesproken, vele malen veiliger dan elke andere vorm van vervoer.” Dat komt volgens hem omdat het ontwerp van een vliegtuig veel vernuftiger is dan het ontwerp van, bijvoorbeeld, een fiets.

De impact van een vliegtuigcrash is groter dan een fietsongeluk, geeft hij toe, maar de technische inspanningen minimaliseren de kans op zo’n crash. “Net als vliegtuigen voldoen de ontwerpen en constructies van kernreactoren aan verbijsterende normen.” Waarom, zo vraagt Freer zich af, doen we dan zo moeilijk over kernreactoren? Als één vliegtuig crasht, wordt het vliegen niet verboden. Maar als een kernreactor in de problemen raakt, wil iedereen er opeens vanaf. Dat gaat er bij hem niet in.

Beetje straling misschien wel goed

Het publieke debat over straling, zijn tweede punt, zit Freer eveneens niet lekker. “We weten wat er gebeurt als je blootgesteld wordt aan een hoog stralingsniveau”, schrijft hij. “Maar wat een laag stralingsniveau betekent, is veel minder duidelijk.”

De wereld zit vol radioactiviteit, bedoelt de professor. Het komt uit betonnen muren en zit in bananen. “Ons lichaam stelt zich daarop in. In Brazilië en India leven mensen in een omgeving waar het stralingsniveau twintig tot tweehonderd keer hoger is dan in het Verenigd Koninkrijk, blijkbaar zonder negatieve effecten. Sommige deskundigen beweren zelfs dat we een zekere mate van radioactiviteit nodig hebben om ons immuunsysteem te stimuleren.”

Fukushima was een wake-up call

Yukiya Amano, directeur-generaal van het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA), noemde gisteren in een wijdverspreid opiniestuk het ongeluk met Fukushima “één van ongekende ernst”. Maar hij hecht net als Freer aan de notie dat kernenergie sinds die tijd veiliger is geworden. “En het zal steeds veiliger worden de komende jaren, mits overheden, exploitanten van installaties en toezichthouders op hun hoede blijven.”

‘Fukushima’ was volgens hem ook het gevolg van “niet voldoende onafhankelijk gezag” en “zwak toezicht” op energiebedrijf TEPCO. Het ontbrak aan goede bescherming van back-up voeding, die essentieel is voor het behoud van vitale veiligheidsfuncties zoals de koeling van reactoren en gebruikte splijtstofstaven. Daarbij was het personeel onvoldoende getraind om te reageren op ernstige ongevallen. In tekortkomingen op menselijk en organisatorisch gebied is Japan niet uniek, weet Amano. “Fukushima was een wake-up call.”

Wees eerlijk als het fout gaat

Anders dan Freer wil doen geloven is de nucleaire sector volgens Amano niet uit het lood geslagen. “De IAEA verwacht dat er tot 2030 ten minste 90 reactoren bijkomen. Nu zijn er wereldwijd 437 operationeel. Grootgebruikers van kernenergie, zoals China, India en Rusland, hebben ambitieuze uitbreidingsplannen. Veel andere landen, voornamelijk in de derde wereld, overwegen de invoering van kernenergie.”

Hoewel nieuwe reactoren aanzienlijk veiliger zijn dan Fukushima, drukt Amano overheden en toezichthouders op het hart transparant te zijn over de voordelen én risico’s. “Wees eerlijk als het fout gaat.” Op veiligheidsgebied is niets gegarandeerd, aldus Amano. “Zelfgenoegzaamheid is dodelijk.”

Gepubliceerd: NRC