Participatie van bewoners en belangengroepen in gebiedsgericht beleid

Op maandag 22 september kwam een 150-tal geïnteresseerden bijeen voor een studiedag “Participatie en Inspraak van Bewoners en Belangengroepen in het Gebiedsgericht Beleid in Vlaanderen en Nederland”. Initiatiefnemer was Euregio Scheldemond.

Het symposium voorzag in de behoefte om opgedane ervaringen in gebiedsgericht beleid uit te wisselen tussen provincies. Het publiek kleurde zich door de aanwezigheid van ambtenaren, bestuurders, belangenvertegenwoordigers van het bedrijfsleven en actieve burgers uit dorpsraden en milieugroeperingen.

Gastspreker was professor Pieter Leroy, hoogleraar aan de universiteiten van Nijmegen en Antwerpen en een autoriteit op het vlak van het Vlaamse en Nederlandse gebiedsgericht beleid. Leroy stelde in zijn toespraak dat gebiedsgericht beleid enerzijds een bestuurlijke strategie is om het verlies aan bestuurlijk vermogen, ontstaan door té generiek, té sectoraal en té zeer top-down beleid, weg te werken. Anderzijds is het een politieke experimenteerruimte, waarin de bestaande constitutionele politiek wordt aangepast aan de nieuwe maatschappelijke situatie.

Lijstjes
Leroy waarschuwt voor een al te strikt gebruik van lijstjes en voorwaarden waaraan gebiedsgerichte projecten moeten voldoen. Draaiboeken, scenario’s en toolboxen kunnen wel een bepaald inzicht geven in succes- en faalfactoren, maar gebiedsgericht beleid blijft maatwerk. Elke situatie, elk gebied en elk probleem is uniek.

Identificatie met leefomgeving zorgt voor nieuwe politieke betrokkenheid
Leroy concludeert dat gebiedsgericht beleid een nieuwe vorm van politiek is die – los van de democratische effecten op korte termijn – een belangrijke hefboom kan zijn voor het nader tot elkaar brengen van overheid, markt en samenleving. Juist vanwege de identificatie van burgers met hun directe leefomgeving zijn gebiedsgerichte projecten belangrijk voor nieuwe politieke betrokkenheid.

Botsing klassieke politiek met nieuwe politiek
De participatieve elementen in het gebiedsgerichte beleid verklaren waarom de klassieke, constitutionele politiek er enige moeite mee heeft. In het gebiedsgerichte beleid dreigen de eisen en spelregels van de klassieke politiek te botsen met de zelfgemaakte spelregels van de nieuwe politiek.

Gebiedsgericht beleid niet altijd het aangewezen instrument
Om problemen rond bijvoorbeeld afvalverbrandingsinstallaties en vliegvelden op te lossen is gebiedsgericht beleid niet het aangewezen instrument, stelt de professor. Bovendien is het doorgaans niet effectief in het geval van dringende zaken, als het project te weinig strategisch is, of als de machtsverschillen tussen de betrokken actoren te groot zijn.

Bindende voorstellen
Leroy benadrukt het belang van duidelijkheid over de status van de uitkomst van het proces. Als niet duidelijk is hoe bindend de voorstellen zijn die na participatie op tafel liggen, loopt men het risico dat de met veel moeite opgebouwde participatie en het vernieuwde politieke vertrouwen in één klap worden vernietigd.

Workshop “Gebiedscontracten”
In de workshop “Gebiedscontracten: hulpmiddel of belemmering voor participatie”, geleid door Frans Padt van het Centrum voor Landbouw en Milieu, kwam men tot de conclusie dat het gebiedscontract een hulpmiddel kan zijn in de bevordering van participatie, maar dat het als beheersinstrument juist de participatie kan belemmeren.

Hoofd van de cel Beheersovereenkomsten van de Vlaamse Land Maatschappij, de heer Stieperaere vroeg zich af wie nu eigenlijk gemandateerd is om namens de overheid én namens partijen als boeren en tuinders contractonderhandelingen te voeren. Hij wees Padt erop dat veel contracten pas tot stand zullen komen na overleg tussen gelijkgestemden en dat moeilijke vraagstukken niet zomaar opgelost kunnen worden met gebiedscontracten.

Gepubliceerd: Politiek-actie.net