Niet Samsom, maar democratie had slechte dag. Akkoord maakt partijen demissionair

Het wandelgangenakkoord tart alle logica. Principepartij GroenLinks harkt met vuile handen zetels binnen, minister De Jager wordt geroemd om zijn technocratie, opportunist Rutte lacht zich een volgend premierschap in en bestuurderspartij PvdA wordt met de PVV in de hoek gezet.


In het heetst van de crisisstrijd is het breken van verkiezingsbeloften nu zelfs omgedoopt tot ‘over je schaduw heen springen’. Iets waar de PvdA omwille van het pluche altijd toe bereid was, maar de kersverse leider Diederik Samsom – verkozen om zijn actiebereidheid – voor paste.

Daar had hij een goed verhaal bij. “Dit pakket zet leraren en politieagenten op de nullijn, jaagt VUT’ters de bijstand in, maakt de dagelijkse boodschappen procenten duurder, vermindert de kansen op een baan voor ouderen en vraagt vrijwel niets van de hoogste inkomens”, zo verdedigde hij zijn keuze in het debat tegenover de akkoordsmeders VVD, CDA, ChristenUnie, GroenLinks en D66.

Eerder had Geert Wilders karakter getoond. “Een pakket dat vooral de burger pakt met btw-verhogingen, met nullijnen, en een pakket dat nauwelijks snijdt in de overheidsuitgaven is het laatste wat Nederland nodig heeft”, zei hij na zijn vlucht uit het Catshuis. “Door daar als PVV niet in mee te gaan, door niet aan het pluche te plakken, door neen te zeggen op dat moment, tonen we juist moed, tonen we een rechte rug en kiezen we voor wat het beste is voor Nederland.”

IJzersterke verhalen van PvdA en PVV. Het is een goede democratische traditie om dit uit te spelen, want wat stelt het parlement nog voor als vijf andere partijen het binnen twee dagen grondig met elkaar eens worden? Niet alleen de regering is demissionair, ook de fracties die elkaar nu gebroederlijk op de schouder kloppen. Onder druk wordt alles vloeibaar, luidt het gezegde, maar de consequentie is wel dat ze als weekdieren de verkiezingen ingaan.

Politieke durf vraagt om electoraal verzet

De zegetocht van Diederik Samsom is nu al voorbij, schrijft Elsevier. Maar voor dat soort kritieken hebben we het rechtse blad helemaal niet nodig. PvdA-huisregels schrijven namelijk voor dat degene die je op het schild gehesen hebt als eerste mag tackelen als de publieke opinie even tegenzit. “Een hele opluchting”, zo duidde wethouder Asscher het akkoord in Het Parool. “Goed dat verantwoordelijkheid wordt genomen”, aldus burgemeester Rehwinkel tegen Omroep Groningen. “Jammer dat mijn eigen partij er niet bij zit.” Er is een “enorme fout” gemaakt, voegde oud-minister Peper daar in een BNR-uitzending aan toe. “Dit kwam te snel voor Diederik”, zegt voormalig wethouder Schrijer in NRC. “De PvdA weet gewoon niet waartoe ze op aarde is”, denkt Oudkerk, de oud-wethouder die in februari voorstelde de partij helemaal op te heffen.

Maakt een PvdA-leider eens een keuze voor beginselen, is het weer niet goed. Liefst 65 procent van de PvdA-stemmers steunt het akkoord, meldt het EenVandaag Opiniepanel. Waartoe is de PvdA dan wel op aarde? Om te besturen ten koste van alles? Nog niet zo lang geleden was dat juist het probleem van de PvdA.

De ernst zit hem het meest in de houding van de kiezer. Die straft het handjeklap met verkiezingsbeloften vooralsnog niet af, integendeel: die geeft politici een vrijbrief om in de wandelgangen een begroting in elkaar te flansen. Extra btw? Loonbevriezing? AOW-leeftijd versneld omhoog? Het heet nu politieke durf om die punten er in 36 uur doorheen te jassen, maar het is electorale lafheid als daar geen demonstraties en stakingen tegenover staan. In een gezonde democratie zou er nu een ruitje op het Binnenhof sneuvelen. “Ik heb weleens betere dagen gehad”, zei Samsom in reactie op de kritiek. Dat geldt ook voor zijn kiezers: ook die hebben weleens betere dagen gehad. Kiezers als plankton van politieke weekdieren, dat is pas crisis.

Gepubliceerd: NRC