Ludwig Wittgenstein postuum op Twitter. Zijn leven in 600 tweets

Alleen de dood geeft het leven zin, schreef Ludwig Wittgenstein op 27-jarige leeftijd. “Oog in oog met de dood ben ik gelukkiger dan tussen mijn kwaadaardige, harteloze kameraden.” Het zou een aardige tweet kunnen zijn en daarom laat Filosofie Magazine de filosoof postuum los op het hedendaagse medium.


Het project @wittgtweet is deze week van start gegaan, een Engelstalig account liep tot in mei vorig jaar. De 600 tweets schetsen volgens hoofdredacteur Daan Roovers “een intrigerend portret van een zeer scherpe, maar voortdurend worstelende geest”. De tweets zijn zorgvuldig onttrokken aan een herziene uitgave van Ray Monks Wittgenstein-biografie uit 1990.

Wittgenstein, een oud-schoolgenoot van Adolf Hitler, geldt als een van de meest becommentarieerde filosofen uit de geschiedenis. De Oostenrijks-Britse denker (1889-1951) heeft vooral bijgedragen aan de taalfilosofie en de logica. Filosofie beantwoordt geen vragen, betoogde hij, maar laat ze verdwijnen door te laten zien dat ze onzinnig zijn. Hij beargumenteerde dat in een groot aantal gevallen de betekenis van een woord het gebruik ervan in de taal is. Ethische, esthetische en religieuze uitspraken achtte hij zinloos, maar hij respecteerde het verlangen om iets te zeggen over de zin van het leven.

Hij was van mening de Problemen voorgoed te hebben opgelost

Bijzonder is zijn vrijwillige aanmelding voor het Duits-Oostenrijkse leger. Wittgenstein regelde zelfs een plekje aan het front, tijdens de Eerste Wereldoorlog. “In het licht van zijn zeer hooggestemde ethiek vind ik dat ronduit ondeugdelijk”, schrijft filosoof Bert Keizer in het maart-nummer van Filosofie Magazine. “Het was zijn idee om zich op de een of andere manier te zuiveren door de confrontatie met de dood aan te gaan. (..) Dat hij deze persoonlijke zuivering ging zoeken op een plek waar het erom ging op grote schaal medemensen dood te maken wordt door Wittgenstein nergens beschreven als ongepast.”

wittgtweet Wittgenstein Tweets Waarom zouden we de waarheid spreken als het in ons voordeel is om te liegen? ‘t Is maar een vraag… (1897, 8 jaar) 5 maart 2012

In de omgang was Wittgenstein nogal moeilijk. Vanbinnen was het een tobber, naar buiten een dwingeland. Zijn Tractatus Logico Philosophicus (1921) is volgens Keizer “een ongenaakbaar uitgangsvisioen, een kristallijnen abstractie, waarin logica, dichterlijkheid, ethiek en mystiek allemaal bijdroegen tot de schepping van een welhaast meedogenloze visie, verkondigd met de vaste overtuiging die alleen een jong mens durft te etaleren”.

Tegelijkertijd was hij nogal schuw. “Wittgenstein voelde zich dikwijls onveilig, belaagd zelfs, te midden van zijn medemensen”, schrijft Keizer. Typerend vindt hij het slot van het Tractatus-voorwoord. Daarin schrijft Wittgenstein: “Ik ben dus van mening de problemen in wezen voorgoed te hebben opgelost. En als ik me hierin niet vergis, dan bestaat nu de waarde van dit geschrift ten tweede hierin dat het toont hoe weinig er eigenlijk is verricht.”

wittgtweet Wittgenstein Tweets Shit! Ik ga met een jongen die Pepi heet. Liefde en trots. Er stevig tegenaan. Breuk met Pepi. Lijden in de klas (1904, 14 jaar) 6 maart 2012

Wittgenstein keek neer op collega’s die artikelen schreven, memoreert Filosofie Magazine. Daarom paste hij er ook zelf voor: vrijwel niets van wat hij schreef achtte hij voor publicatie geschikt, met uitzondering van de Tractatus. Of Wittgenstein zich thuis zou voelen op Twitter is dus zeer de vraag. Bedenk dat even, voor je hem volgt: @wittgtweet.

Gepubliceerd: NRC