Het CDA-congres heeft gesproken: geef Wilders macht

68 procent van het CDA-congres is voor een coalitie met PVV-gedoogsteun. “Een feest voor de democratie”, aldus partijleider Verhagen. De insprekers, die overwegend tegen waren, maakten het nog spannend.


“Geef ons moed en wijsheid”, bad CDA-voorzitter Henk Bleker vanmorgen ten overstaan van 4.700 CDA-leden. Zij discussieerden vandaag in Arnhem over de vraag of Nederland een Rutte/Verhagen-regering moet krijgen met gedoogsteun van Wilders.

De verwachting was dat het gezelschap voor zou stemmen, maar een overgrote meerderheid van de sprekers keerde zich tegen samenwerking met de PVV. Deze mondigen bleken niet representatief: tweederde stemde uiteindelijk voor. Begrip voor de emoties had CDA-leider Maxime Verhagen wel. “Een dolle rit op een achtbaan waarbij de veiligheidsinstructies niet altijd in acht werden genomen”, zo kwalificeerde hij het formatieproces.

Verhagen initieerde na het middaguur een luid applaus voor zijn dissidente fractiegenoot Ad Koppejan: “Ad, ik ben ongelooflijk blij dat je er vandaag wel bij bent.” En daarna zei hij. “Ad, heb je ooit zoveel mensen op je verjaardagsfeestje gehad? Van harte proficiat.”

Voor de microfoon stond een lange rij. Een enkel partijlid noemde Wilders een “zacht Hitlertje”. Een ander kleurde dat, Winston Churchill indachtig, in. “Een bruin akkoord, een bruin kabinet. We will never surrender. Tegen, tegen, tegen!” Ook was er een islamitisch partijlid aanwezig. “Geert, Judas, Wilders. Hij maakt het CDA kapot.” Christelijke waarden werden veelvuldig aangehaald. “Een open hand gaat niet samen met een gebalde vuist.” In de middag kwamen er meer voor-stemmers aan het woord. Zo ook een mevrouw die naar eigen zeggen “speciaal uit Antwerpen is komen rijden om het land te redden”. Ze sprak haar vertrouwen uit in de partijleiding. “Ik stem voor.” De spreektijd bleek vaak te kort voor de betere preken.

CDA-lid: ‘Er hangt een geur van onreinheid’

Verhagen kreeg vanmorgen applaus, waarop direct een oude meneer opstond die zwaaide met een rode kaart en op een fluitje blies. Soms werd het heel persoonlijk. “Er hangt een geur van onreinheid over je. En waar je mee omgaat wordt je mee besmet.”

De stemming op het congres moet dinsdag bekrachtigd worden door de CDA-fractie. Als één fractielid tegen stemt, verliest de beoogde coalitie een meerderheid in het parlement en komt deze formatiepoging op losse schroeven te staan. Bleker heeft beloofd dat de fractie een ‘nee’ van het congres zal accepteren.

Kathleen Ferrier: ‘Kernwaarden niet opgeven’

Dissident CDA-Kamerlid Ad Koppejan is gisteren half ingebonden: hij zal ‘ja’ zeggen als een grote meerderheid van het congres voor samenwerking met de PVV is. Dat herhaalde hij vanmiddag. “Het woord is aan u.” Mede-dissident Kathleen Ferrier houdt voet bij stuk. Ze staat niet toe dat mensen op grond van religie “ongelijkwaardig” behandeld zullen worden. “De kernwaarden van onze partij moeten we niet opgeven.” Beiden zijn vandaag in opperbeste stemming en voelen zich gesteund. Ook Ab Klink, de CDA-onderhandelaar die opstapte. Hij vreest dat gedoogsteun van de PVV “tegenstellingen zal overbelichten in plaats van overbruggen”.

Er stond dus veel op het spel vandaag. Waaronder “de eenheid van de partij”, aldus demissionair CDA-minister Gerda Verburg. Zij bestreed dat er sprake was van een “anti-PVV-stemming”. Maar volgens de 95-jarige Piet de Jong, voormalig minister-president namens de KVP (de partij die opging in het CDA), was er “meer weerstand” dan hij had verwacht. Van te voren werd een “reuze hoerastemming” voorspeld, memoreerde hij. “Maar dat is niet zo.” Over zijn standpunt geen misverstand. “Ik hoop dat het verworpen wordt.” Het CDA moet volgens hem “terugkeren naar zijn basis”.

Ernst Hirsch Ballin: ‘Doe dit ons land niet aan’

Demissionair CDA-minister Ernst Hirsch Ballin oordeelde over de inhoud van het akkoord. “Er staan woorden in die geen problemen aanpakken, maar mensen. Doe dit ons land niet aan, doe dit onze partij niet aan.” Zijn collega Piet Hein Donner gaf juist het belang aan van een strategische ja-stem. Zijn gedachte: Wilders wordt gevoed door tegenstand en als we hem mee laten doen is die controleerbaar. Het CDA kan zijn eigen geluid blijven verkondigen, verzekerde hij. “Het is zoals Paulus zei: niet wat de mond in gaat maakt de mens onrein, maar wat de mond uitgaat.”

Piet de Jong: ‘Met godsdienstvrijheid wordt de hand gelicht’

Doekle Terpstra, het prominente partijlid dat zich al in een vroeg stadium afkeerde van samenwerking met Wilders, had ook spreektijd: “Wij zijn altijd de partij geweest van de anti-polarisatie. Dat wil ik met hart en ziel blijven uitdragen. Maar het staat haaks op het gedachtegoed van de partij die wij misschien gaan gedogen.”

Oud-premier Piet de Jong benadrukte het belang van godsdienstvrijheid. “Nu op mijn oude dag moet ik meemaken dat daar de hand mee gelicht wordt. Hoezeer het me ook spijt, ben ik volstrekt tegen deze overeenkomst.”

Dries van Agt: ‘Het CDA zal zich wreken’

Volgens oud-CDA-premier Dries Van Agt geeft de PVV blijk van “een totale minachting van het geldende internationale recht”. De Nederlandse Grondwet gebiedt, zo benadrukte hij, dat de Nederlandse regering de internationale rechtsorde bevordert. “Welnu, wij dreigen ons afhankelijk te maken van een partij die het tegendeel doet. Dat is onverenigbaar met onze rechtspositie. Ons CDA zal zichzelf wreken als het zal toetreden in een coalitie die niet kan voortbestaan zonder de pleiters van egoïsme en slopers van de PVV.”

Voormalig CDA-minister Cees Veerman laakte de invloed van het CDA-congres. “Congressen kopen geen straaljagers”, zo citeerde hij voormalig Defensieminister Henk Vredeling (PvdA). “Congressen kopen ook geen regeringsprogramma”, voegde Veerman eraan toe. Toch gebeurde dat. In de woorden van Verhagen: “Nooit eerder heeft het CDA-congres zo direct kunnen oordelen over de koers die we gaan varen. Henk, chapeau.”

Gepubliceerd: NRC