Zo verleid je een onschuldige verdachte tot een valse bekentenis

Dankzij DNA-bewijs zijn in de VS al 289 veroordelingen teruggedraaid. In 24 procent van de gevallen berustte de veroordeling op een valse bekentenis. Journalist David K. Shipler ontrafelt in zijn boek (Rights at Risk, maart 2012) de verhoortechnieken die onschuldigen verleiden tot valse bekentenissen.


‘U hebt het recht om te zwijgen. Indien u geen gebruik maakt van dit recht, kan en zal alles wat u zegt tegen u worden gebruikt in een rechtszaak.’ Deze cautie, ook wel ‘Miranda warning’ genoemd, dienen Amerikaanse politieagenten vóór verhoor van een verdachte uit te spreken.

In politieseries wordt dit tijdens de arrestatie opgedreund, schrijft Shipler. Maar in het echt hoeft de verdachte pas in het verhoorkamertje op zijn rechten gewezen te worden. Wie een verdachte aan het praten wil krijgen, spreekt de cautie ‘terloops’ uit, in de hoop dat het hem ontgaat.

Confrontatie verdachte met vals bewijs

Zo zijn er nog wel meer trucs, blijkt uit een voorpublicatie van Shiplers boek in The New York Times. Besef dat het er stevig aan toe kan gaan in verhoren, dat onschuldige verdachten het liefst zo snel mogelijk naar huis willen, psychisch zwaar kunnen lijden onder het verbale geweld. In die sfeer zijn zij zeer gevoelig voor valse beloftes tot ‘genade’ of strafvermindering in ruil voor een bekentenis. Op een gegeven moment gaan verdachten geloven in de onlogica ‘beken dan kom je vrij’.

Bekijk de video in andere formaten.

Wat ook werkt: suggereren dat de vermeende misdaad de verdachte niet helemaal is aan te rekenen. ‘Was dit jouw idee? Of ben je door je vrienden overgehaald?’, kan een rechercheur vragen. Een andere truc is doen alsof er bewijs is. Laat de verdachte een willekeurige vingerafdruk zien en zeg dat je die hebt veiliggesteld op de plaats delict. Datzelfde kan met verzonnen getuigenverklaringen: houd de verdachte voor dat anderen hem beschuldigen. Als een en ander geloofwaardig gebracht wordt, kan er een ‘geheugen-wantrouwen-syndroom’ optreden. Onschuldigen corrigeren dan onbewust hun geheugen en beginnen in hun ‘schuld’ te geloven.

Verhoor vastleggen op video helpt nauwelijks

Shiplers laakt vooral John E. Reid and Associates, al vanaf 1947 het aangewezen instituut om politiefunctionarissen te trainen in verhoortechnieken. De trucs die hij noemt worden weliswaar door Reid aanbevolen, maar niet om de redenen die Shipler noemt. “De Reid-techniek is algemeen erkend als de meest effectieve manier om onschuldigen vrij te pleiten”, vermeldt de website, “en schuldigen te identificeren.”

Daar denkt Shipler dus heel anders over. Juist het gegoochel van ondervragers lokt valse bekentenissen uit. Hij adviseert om alle verhoren op video te zetten, maar geeft wel aan dat dit geen wondermiddel is. Voor de meeste juryleden is de bekentenis namelijk doorslaggevend, ongeacht wat er aan vooraf ging. Bovendien voelen weinig rechters ervoor om al die uren verhoor te bekijken.

Shipler vestigt zijn hoop daarom op een eis voor stevig ondersteunend bewijs, een verbod op liegen door agenten (dus ook niet zogenaamd bewijs presenteren) en het verbannen van beloften tot clementie.

Gepubliceerd: NRC