De Vereniging Nederlandse Grappenmakers (VNG) over het burgerinitiatief

De Vereniging Nederlandse Gemeenten, een zelfbenoemd orgaan dat lokale overheden ongevraagd vertegenwoordigt, voelde zich genoodzaakt te reageren op mijn onderzoekje naar de behandeling van burgerinitiatieven.

‘Burgerinitiatieven belangrijk‘, kopte VNG.nl. Da’s fijn dacht ik; zoals de horeca gesteld is op lekker eten, de politie veiligheid belangrijk acht, zo ziet de VNG het belang in van burgerinitiatieven. Die lui nemen hun werk serieus, dacht ik, knap staaltje overheidscommunicatie; mijn dag kon niet meer stuk.

Al verder lezend, bleek dat de VNG een nog groter creatief talent aan de dag kan leggen. Waar journalisten terecht kritische vragen stelden over mijn onderzoek, daar creëert de VNG – zonder contact op te nemen – zonder blikken of blozen haar eigen werkelijkheid. Mijn persbericht was ik begonnen met: “Burgers met plannen worden massaal genegeerd door gemeenten.” Daar heeft de VNG van gemaakt: “Veel gemeenten pakken burgerinitiatieven met groot enthousiasme op.” Ik wilde de VNG bijna opbellen met een welgemeend commentaar; om de juiste toon te vinden had ik me grondig voorbereid op een discussie zoals je die met zo’n respectabel orgaan behoort te voeren: “Nietus, Nietus!”

Afijn, het ging dus eigenlijk om de mening (”Wellus, Wellus!”) of ervaring (voorzover de ambtenaren aldaar mogen luchten) van de VNG; die zou niet stroken met mijn onderzoeksbevindingen. Dat mag, ik heb daar het volste begrip voor, want ik erger me ook al jaren aan de bewering dat alle bananen krom zijn, en het is tamelijk frustrerend dat niemand mijn kanttekeningen inzake de vermeende kromheid van bananen serieus neemt. Maar goed, had de VNG een onderzoek dat het tegendeel bewees? Dat niet, natuurlijk: prioriteit nummer 1 is volgens de VNG: “Belangenbehartiging van alle gemeenten.” Dus niet: “Onderzoeken of gemeenten de belangen van burgers behartigen.” Echter, de VNG had wel voorbeelden, zoals er ook voorbeelden van rechte bananen (zie foto) zijn. De VNG: “Zo is bijvoorbeeld in de Rotterdamse wijk Schiemond een buurtwacht gekomen, in Zoetermeer een natuurspeeltuin en in de gemeente Westervoort een wijkcentrum. Allemaal via een burgerinitiatief.” Wat enig, ik pinkte een traantje weg, maar echt overtuigend was het niet.

De echte repliek, die voor een ‘aanval’ op mijn onderzoek moest doorgaan, kwam in alinea vier. Wie het namelijk niet ‘eens’ is met een bepaalde conclusie, doet er goed aan de onderzoeksmethode ter discussie te stellen, zo weet de VNG. Zie hier haar poging. “De raad vindt een reactie pas inhoudelijk voldoende als de gemeente zeer actief meedenkt, een overzicht van regelingen geeft, samenwerkingsverbanden bekijkt én de burger uitnodigt. Als gemeenten aan een van deze criteria niet voldoen, scoren ze al onvoldoende. Het is de vraag of een burgerinitiatief zo opgepakt moet worden. Veel gemeenten publiceren op hun site waar men een initiatief kan indienen. Meestal is dit bij de griffie”, aldus de VNG.

Als de VNG het rapport had gelezen, wist ze in de eerste plaats dat 49 procent van de gemeenten helemaal niet reageren op een initiatief (dat onwelvallige gegeven negeert de VNG ‘uit verenigingsbelang’), en in de tweede plaats hoe ik gemeenten die wel hebben gereageerd inhoudelijk beoordeeld heb. In mijn rapport staat: “Of een ambtenaar in zijn elektronische reactie direct lijntjes uitzet, regelingen uitlegt of tips geeft, met andere woorden ‘inhoudelijk voldoende reageert’, zegt in wezen niet zo veel over de bereidheid de burgerinitiatiefnemer te ondersteunen. (..) Een reactie met alleen een uitnodiging, bijvoorbeeld, zegt net zo goed iets over de bereidheid een burgerinitiatiefnemer te ondersteunen.”

Gelukkig, zo las ik, heeft de VNG ook zelf nagedacht over de behandeling van burgerinitiatieven. “De VNG stelde al eerder een handreiking Burgerinitiatief op”, wordt de lezer vergewist. Vol verwachting opende ik het gelinkte document, en scrollde naar de inleiding: “Het burgerinitiatief is een uitgewerkte vorm van het petitierecht – het in de Grondwet vastgelegde recht voor eenieder een schriftelijk verzoek in te dienen bij het bevoegd gezag. Het verschilt ervan doordat de raad zich verplicht door burgers – procedureel correct – ingediende onderwerpen of voorstellen op zijn agenda te zetten en te behandelen.”

Schriftelijk verzoek? Grondwet? Op de (politieke) agenda zetten? Ik weet dat het in overheidsland gebruikelijk is langs elkaar heen te lullen, maar hier maakt de VNG het wel erg bont. Het fictieve plan dat ik – namens de niet bestaande ‘Eric van der Veer’ – naar 450 gemeenten had gestuurd, had niets met het burgerinitiatief als wettelijk instrument te maken. Van der Veer, zogenaamd chef van de groenteafdeling van een supermarkt, oppert in de e-mail het idee een senioreneethuis op te richten, om eenzame ouderen wat gezelschap te bieden. Hij heeft al een groep enthousiaste vrijwilligers om zich heen verzameld. Of de gemeente hem misschien wil helpen met het benodigde papierwerk?

Geen enkele gemeente heeft dit – voor zover ik weet – verward met het wettelijke instrument ‘Burgerinitiatief’. Ook de pers niet. Alleen het orgaan dat hier een leidende rol in zou moeten spelen, de VNG, begreep het niet. Toch heb ik wat opgestoken van het VNG-artikeltje. In een volgende toets zal ik ‘begrijpend lezen’ als hard criterium opvoeren.

Moet ik nu de VNG om een rectificatie vragen? Ach nee; verdraaien van de werkelijkheid, feiten verdoezelen, onderzoekjes met valse beweringen onderuit halen en commentaar geven zonder je ergens in te verdiepen kun je een Vereniging van Nederlandse Grappenmakers niet kwalijk nemen. Ieder zijn vak, zullen we maar zeggen. Ik heb er wel om kunnen lachen.

Gepubliceerd: Regelzucht.nl