De hints van Balkenende IV

Halverwege de jaren tachtig bracht de KRO het spel ‘Hints’ op televisie. Doel van het spel: probeer je teamgenoten in een zo kort mogelijke tijd duidelijk te maken welk woord of welke woordencombinatie je van de spelleider moet uitbeelden. Vaak bleek dat ontzettend lastig.

Het spel lijkt mij daarom een educatieve bezigheid voor reclamemakers, en ik vermoed dat het marketingbureau van Philips er zijn voordeel mee heeft gedaan. Hun slogan ‘Sense and Simplicity’ suggereert dat producten van Philips intuïtief te bedienen zijn, zonder de gebruiksaanwijzing te hoeven lezen. Het beeldmerk is een wit doosje op een hand. De boodschap is helder: technologie moet net zo vanzelfsprekend zijn als de doos waar ze inzit. De campagne bleek een succes, of om in de woorden van Philips te spreken: “Ons merk weerspiegelt nu ons geloof dat eenvoud een doel kan zijn van technologie. Het is eigenlijk vanzelfsprekend.”

Mensen die ook wat van ‘Hints’ kunnen leren, zijn politici. Die hebben als het goed is een visie en moeten die aan de man brengen. In campagnetijd wordt daar helaas op een ordinaire en populistische manier gebruik van gemaakt. De VVD haalde bijvoorbeeld beelden van de Holocaust uit het stof om het belang (”dit nooit meer”) van een Europese Grondwet uit te drukken. Een ander wapenfeit van de VVD is de karaktermoord op Wouter Bos. Die werd in februari 2006 ingeluid met een animatiespot waarin een roos (het traditionele PvdA-symbool) naar links en naar rechts buigt. Met dit beeld en de titel ‘Roos weet het ook niet meer’ suggereerde Mark Rutte dat Wouter Bos een zwabberende koers vaart. Campagne-experts noemden het een “geraffineerde campagne”.

Ook bij de formatie speelt het uitdrukken van visies een rol. Met name in de functieomschrijving van ministers zonder portefeuille. Door een ministerschap los van een departement in het leven te roepen en te koppelen aan een bepaald beleidsterrein, kan de regering het accent leggen op specifieke thema’s. In de Koude-oorlogssfeer van de jaren vijftig was er bijvoorbeeld behoefte aan instructies en middelen voor zelfredzaamheid. Een aparte minister voor ‘Bescherming bevolking en burgerlijke verdediging’ zette dit op de agenda en tilde een civiele beschermingsorganisatie van de grond. Een ander voorbeeld is het ministerschap voor ‘Hulp aan ontwikkelingslanden’, dat later hernoemd werd tot ‘Ontwikkelingssamenwerking’.

Sommige ‘ministerschappen zonder portefeuille’ werden zo belangrijk geacht dat ze op den duur versmolten in nieuwe benamingen voor departementen. Zo maakt het oude ministerschap ‘Wetenschapsbeleid’ nu deel uit van het ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschappen en valt het voormalige ministerschap ‘Overzeese Gebiedsdelen’ nu onder het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

In de eerste drie kabinetten van Balkenende kregen we naast een minister voor Ontwikkelingssamenwerking ook twee nieuwe: één voor Bestuurlijke vernieuwing en één voor Vreemdelingenzaken en Integratie. Of dit goede aanduidingen zijn kun je toetsen met het spel ‘Hints’. Probeer maar eens ‘bestuurlijke vernieuwing’ met handen en voeten uit te beelden. Dat lukt met geen mogelijkheid. En dat is misschien ook de oorzaak van het niet al te vruchtbare werk van Thom de Graaf en Alexander Pechtold.

Interessanter is echter het uitbeelden van ‘vreemdelingenzaken en integratie’. Dat blijkt heel eenvoudig. Hier een instructie. 1) Stap met een pan stamppot de supermarkt in. 2) Probeer een donkere meneer zover te krijgen dat hij het opeet. 3) Doet hij dat niet, wijs hem dan het gat van de deur. De doelgroep ziet hierin ongetwijfeld de Verdonkiaanse hint ‘Pas aan of rot op’, maar zal zich er volkomen terecht niets van aantrekken. Als vrije burger moet je namelijk wel heel weinig zelfrespect hebben om je door zo’n ex-gevangenisdirecteur de les te laten lezen.

Gelukkig is het beleidsterrein ‘Integratie’ in het Kabinet-Balkenende IV uit de sfeer van justitie gehaald. En wordt deze niet meer gekoppeld aan het akelige begrip ‘Vreemdelingenzaken’, maar aan ‘Wijkverbetering’ in een extra ministerschap op VROM. Ook kunnen we de Nederlands-Marokkaanse Ahmed Aboutaleb nu toejuichen als staatssecretaris voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Waarom toejuichen? Dat legde hij 17 februari in NOVA zelf uit: “U mag zich geen moment vergissen in hoe groot de symboliek is van het feit dat iemand zoals ik een plek krijgt in het Nederlandse kabinet.”

Het wordt me nu duidelijk waarom de formatie achter gesloten deuren plaatsvond. Onder de bezielende leiding van quizmaster Herman Wijffels hebben Rouvoet, Balkenende en Bos gewoon ‘Hints’ geoefend. Een goed voorteken! We krijgen een minder hardvochtig, meer humaan integratiebeleid. Waarin niet de excessen, maar de goede voorbeelden centraal staan. Nu maar hopen dat het beleid net zo aanslaat als het door Philips en Douwe Egberts ontworpen Senseo-koffiezetapparaat.

Gepubliceerd: Regelzucht.nl