Bestel bij:
Dejongsteven@gmail.com
  • 11
    sep
    2012

    Politieke peilers: reken ons niet af op de verkiezingsuitslag

    Wie is de meest betrouwbare politieke peiler van het land? Wie de minst betrouwbare? Wat is betrouwbaar? En mogen we peilers afrekenen op hoe dicht ze bij de uiteindelijke zetelverdeling zitten? Ik vroeg het de peilers zelf: Ipsos Synovate (Politieke Barometer), Maurice de Hond, Intomart GfK (EenVandaag) en TNS NIPO.


    “Ik vind de eerste drie vragen onzinnig en ik werk er derhalve niet aan mee”, reageerde De Hond per e-mail. Gevraagd naar de reden waarom hij de vragen onzinnig vindt, antwoordde hij dat NRC “altijd al een dedain voor opinieonderzoek en nog meer voor de mening van de mensen, het klootjesvolk, had.” Eenmaal over die rancune heen, schrijft hij:

    “Het is begrijpelijk dat door journalisten en publiek de scores van de laatste peiling worden vergeleken met de uiteindelijke uitslag. Maar de conclusies die dan getrokken worden ten aanzien van de verschillen zijn meestal verkeerd. Want als er een verschil is tussen de uitslag en de laatste peiling wordt dat gezien als een fout van de peiling. Maar dat valt gewoon niet te zeggen. En dat zal ik uitleggen:

    1. De laatste peiling is gebaseerd op dinsdag. De verkiezing is woensdag en er zit minstens nog een avond met een debat en andere tv-programma’s en activiteiten in de media tussen. Door mij, noch door andere peilers, valt te voorspellen wat het effect is van die laatste inspanningen die worden verricht door de partijen.

    2. Normaal zien we van dag tot dag al verschuivingen van 4 tot 10 zetels. Als op verkiezingsdag de uitslag met 16 zetels verschilt van de laatste peiling, welk deel is er dan door die verschuivingen en welk deel door ‘fouten’ van de peilingen?

    3. Een niet gering deel van de kiezers beslist pas woensdag. Die zullen niet allemaal één kant op gaan, maar er zal wel wat verschil uit ontstaan met de laatste peiling.

    4. Door ons systeem van kiesdeler en zeteltoewijzing kan het zijn dat bij een tiende meer of minder een partij een zetel meer of minder kan krijgen. Kan je 1 zetel verschil bij 0,1% verschil tussen de peiling en de uitslag als een fout zien?”

    ‘Niet de ambitie om uitslag te voorspellen’

    Het is volgens De Hond dus veel interessanter om te kijken naar de redenen van het verschil tussen de laatste peiling en de uitslag in plaats van naar het verschil zelf. “Wat er gebeurd kan zijn tussen die dinsdag en woensdag. En welk deel van de verschillen als fout gekwalificeerd kan worden en wat als last-moment-verschuiving.”

    Peter Kanne, verantwoordelijk voor het politieke peilen bij TNS NIPO, heeft ook moeite met de vragen. “Wat verwacht je hiervan? Dat ik op vraag 1 zeg ‘ik’, en op vraag 2 één van onze concurrenten noem? Dat ga ik niet doen. Ik denk dat je dat als journalist heel goed zelf kunt. Ook vraag 4 vind ik geen makkelijke vraag. Ons afrekenen doen journalisten en de media waarschijnlijk toch wel, ook al geven wij heel duidelijk aan hoe je wat ons betreft de peiling moet lezen. Lees bijvoorbeeld ons persbericht bij de slotpeiling van 2010.”

    In dat bericht schrijft TNS NIPO dat ze “niet de ambitie heeft de uitslag te voorspellen”, wijst het bureau op “steekproefmarges” die overeenkomen met drie à vier zetels en geeft ze aan dat er twee dagen tussen slotpeiling en de verkiezingen zitten. Het exact voorspellen van de verkiezingsuitslag is volgens Kanne “zo goed als onmogelijk”.

    ‘Tussen slotpeiling en uitslag zit belangrijk debat’

    Ipsos Synovate, maker van de Politiek Barometer, schiet niet meteen in de verdediging. “Het spreekt haast vanzelf dat wij vinden dat Ipsos Synovate de meest betrouwbare peiler is”, antwoordt directeur Reinier Heutink op de eerste vraag. “We staren ons niet blind op steekproefomvang maar vinden steekproefkwaliteit minstens zo belangrijk.” Eén van de maatregelen is volgens Heutink het voorkomen van sturing: aanvullende vragen worden bijvoorbeeld pas gesteld na de vraag op welke partij de respondent zou stemmen.

    Wie de minst betrouwbare peiler is? Daarop wil Heutink geen antwoord geven. Gevraagd naar wat betrouwbaar is, bekritiseert hij net als de andere peilers de neiging om een oordeel te vellen op basis van de uiteindelijke zetelverdeling. “De eerlijkheid gebiedt ons te zeggen dat er tussen slotpeiling en uitslag vaak nog een belangrijk slotdebat zit. En tussen slotpeiling en verkiezing zijn er nog zo’n twintig tot dertig zetels te vergeven.”

    Dat is meteen een antwoord op de vraag of we peilers de verkiezingsuitslag onder de neus mogen wrijven. “Nee dus”, verduidelijkt Heutink. Wel benadrukt hij dat Ipsos Synovate de  afgelopen “zes of zeven verkiezingen een duidelijke winnaar” is in het voorspellen. “Vele keren op rij de beste zijn kan in elk geval niet aan het toeval liggen.”

    ‘De peilingen zijn geen voorspellingen’

    De Stemming, een peiling voor het tv-programma EenVandaag van bureau Intomart GfK, wil “geen uitspraken” doen over de minst en meest betrouwbare peiler. Wel over het afrekenen na de verkiezingen. “De peilingen die wij de afgelopen weken hebben gedaan en de peiling die vandaag wordt gepubliceerd in het programma EenVandaag zijn géén voorspellingen”, zegt directielid Tom van Dijk. “Ze geven de electorale krachtsverhoudingen weer ten tijde van het veldwerk van de peiling. Uit de Nationale Kiezersonderzoeken (NKO) weten we dat grote groepen kiezers pas in de laatste dagen voor de verkiezingen een definitieve keuze maken. In het NKO van 2010 bleek dat 42% van de kiezers pas in de laatste dagen voor de verkiezingen finaal besluit. Uit ons eigen onderzoek van vorige week bleek dat op dat moment 41% van de kiezers nog niet helemaal zeker was.”

    Ongetwijfeld hebben de peilers een punt. Het is misschien niet rechtvaardig om de bureaus enkel af te rekenen op de verkiezingsuitslag. Toch zullen ze daar op 13 september, de dag na de verkiezingen, niet aan ontkomen. Media publiceren namelijk om de haverklap de virtuele zetelverdeling en het publiek wil weten of die de werkelijkheid benadert. Op 9 juni 2010, de vorige verkiezingsdag, verraste vooral de PVV. Die behaalde 24 zetels, terwijl slotpeilingen fors lager zaten. Synovate’s Politieke Barometer zette de PVV 8 juni op 17 zetels, Maurice de Hond rekende op 18, net als TNS NIPO een dag daarvoor. Zes of zeven zetels erbij binnen 24 uur: als we de peilingen niet in twijfel trekken dan ontving de PVV op 9 juni 2010 een geschenk uit de hemel, de zogeheten ‘gordijnbonus’.

    Gepubliceerd: NRC

NRC

Voor NRC Handelsblad, nrc.nl en nrc.next schreef ik sinds mijn aanstelling in september 2007 meer dan 800 artikelen. De meeste daarvan als opiniemaker voor nrc.nl.

Over de auteur

Steven de Jong (1981) is opinieredacteur van NRC Handelsblad. Op deze site kunt u zijn artikelen uit de periode 2001-heden lezen. Artikelen voor 2007 zijn geschreven voor andere media. Zie ook de rubrieken Boeken, Fictie (korte verhalen), Onderzoek, Freelance en Blog.
E-mail: dejongsteven@gmail.com
  • Volg Steven de Jong op Twitter!
  • Volg Steven de Jong op LinkedIn!