Bestel bij:
Dejongsteven@gmail.com
  • 04
    jan
    2008

    ‘Niet klimaat, maar onrecht bedreigt internationale veiligheid’

    Klimaatverandering, als aanjager van conflicten, dwingt lidstaten te investeren in defensie. Het raakt namelijk de Europese belangen, waarschuwde EU-buitenlandcoördinator Solana. Een onrechtvaardige benadering, vinden bezoekers van nrc.nl. „De beste bescherming van de Europese belangen is welvaart in Afrika.”

    Aanleiding voor de discussie op nrc.nl was een toespraak die Javier Solana op 11 maart hield ter aankondiging van een rapport over de neveneffecten van klimaatverandering. Hij wond er geen doekjes om. De opwarming van de aarde heeft volgens hem een „reëel effect op onze veiligheid”. Watertekorten, het slinken van vis- en voedselvoorraden, problemen met oliewinning. Een voedingsbodem voor conflicten, denkt Solana, die door opkomende migrantenstromen zowel politieke als etnische vormen kunnen aannemen.

    Volgens de Hoge Vertegenwoordiger van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid moeten regeringen klimaatverandering accepteren als een onomkeerbaar gegeven en zich niet meer bezig houden met de vraag of de mens nu wel of niet de oorzaak is van de global warming. „Ook als we vandaag voorgoed alle lichten zouden uitdoen, zullen morgen nog de gevolgen van de uitstoot uit het verleden worden gevoeld.”

    ‘Conflicten worden gefabriceerd’

    Bezoeker Pieter betwijfelt of klimaatverandering wel de aanjager van conflicten is. Het zijn volgens hem vooral de „grote woorden” van politici als Solana die de boel laten escaleren. Ook de stelligheid waarmee Solana de wetenschappelijke discussie voor gesloten heeft verklaard stuit hem tegen de borst. „Heeft de man enig idee hoeveel heilige huisjes van de wetenschap in de afgelopen 25 jaar zijn omgewaaid?” Medestander Jan Kraak komt met een voorbeeld. „Zo’n veertig jaar geleden was men er van overtuigd dat het klimaat snel veel kouder werd. De oorzaak lag in de stroming van koud water uit de poolzee door de Beringstraat de Stille Oceaan in”, legt Kraak uit. „De VN voorspelde al hel en verdoemenis, voedseltekorten, sterfte en uitsterven van soorten als dit niet spoedig een halt werd toegeroepen. Er zijn serieuze plannen gemaakt om de Beringstraat af te dammen! Men zou hieruit de lessen kunnen trekken niet zo overhaast uit slecht gedocumenteerde feiten conclusies te trekken.”

    Ook bezoeker Jan France wantrouwt het motief van Solana om veiligheidsissues aan milieuproblemen toe te schrijven. “Alle politici gebruiken een onderwerp om de belastingen te verhogen”, geeft hij als voorbeeld. En met milieu zal dat volgens hem niet anders zijn. “Angst zaaien en misinformatie wordt gebruikt om de agenda van een Nieuwe Wereld Orde en wereldwijde onderdrukking door te voeren”, vult Jan Kraak aan. Conflicten ontstaan volgens hem niet zomaar, „maar worden achter de schermen gefabriceerd. Leugens zoals die gebruikt zijn om Irak en Afghanistan binnen te vallen”. Bezoeker Schöyer houdt het erop dat Solana „de hype van het ‘kimaat’ heeft ontdekt”.

    ‘Hongerige horden uit Afrika’

    In voorzichtige bewoordingen stuurde Solana in zijn toespraak aan op investeringen in defensie. „Over de gehele linie binnen de EU moet een slagkracht opgebouwd worden: van registratie en vroege waarschuwingen tot conflictpreventie, crisisbeheer en rampenplannen.” In de blogosphere werd dit echter geïnterpreteerd als „meer wapens aanschaffen vanwege opwarming”. Weblog Voer.zaplog.nl legt dit, met enig cynisme, als volgt uit: „De afgelopen jaren lag de nadruk in het Europese veiligheidsbeleid vooral op de dreiging van terrorisme. Nu heet het dat de Afrikanen Europa zullen bestormen op zoek naar water en voedsel. Ze zullen ons niet aanvallen met vliegtuigen en tanks. Maar we moeten toch maar meer wapens aanschaffen om ons te kunnen verdedigen.”

    Deze perceptie wordt gedeeld door de bezoekers op nrc.nl/discussie. Bij de lezers heerst de gedachte dat Solana het idee de wereld in wil helpen dat „Fort Europa” bestormd gaat worden door „hongerige horden uit Afrika”. Paniekzaaierij, menen zij. Een afleidingsmanoeuvre om het werkelijke probleem aan het oog te onttrekken.

    ’Beste grensverdediging is welvarend Afrika’

    Een diep onrechtvaardigheidsgevoel beheerst discussie. Volgens Nivard is de beste bescherming van Europese belangen welvaart in Afrika. Hij stelt voor dat de EU zich gaat uitbreiden richting Afrika. „In plaats van de zogenaamde buitengrenzen te verdedigen met een leger, zou het verstandiger zijn om de welvaart in dit gebied te stimuleren door economische samenwerking. De beste grensverdediging voor Europa is een welvarend Afrika.” Het stelt Nivard zeer teleur dat de EU dit probleem wil oplossen door „verhoging van defensie-uitgaven”.

    Langzaam maar zeker lijkt de noodklok die Solana heeft geluid te verstommen door een heftige discussie over de belangen van de Afrikanen. Dirk Vermaine kan zich bijvoorbeeld heel goed voorstellen dat „de rest van de wereld” zal streven naar een met het westen vergelijkbare levensstandaard. „Het is naar mijn mening een illusie te denken dat we daar iets tegen kunnen doen. We zullen nooit anderen kunnen ontzeggen wat we zelf wel hebben”, aldus de bezoeker.

    Wim Slooten meldt zich. Ook hij plaatst de klimaatverandering naar de achtergrond. De grootste bedreiging is volgens hem al lange tijd het extreme verschil tussen arm en rijk in de wereld. „Voor een groot deel van de wereldbevolking is de grootste zorg een maaltijd te verkrijgen voor de volgende dag. De gevoelens van vernedering en wanhoop bij miljoenen mensen vormt een ideale voedingsbodem voor fanatici die ophitsen tot oorlog en terrorisme.” Slooten sluit af met een stichtelijk woord: „Een veilige wereld is alleen mogelijk in een rechtvaardige wereld.”

    ’Maatschappij gevangen in paradigma’s’

    De discussie wordt inhoudelijker zodra ir. J. C. G. Heetebrij het woord neemt. De belezen man wijst Javier Solana op zijn inlichtingen. „Uit meerdere rapportages, waaronder die van het Pentagon, wordt duidelijk welke negatieve invloed klimaatverandering op internationale stabiliteit dreigt te hebben. Daaruit dan concluderen de militaire oplossing te moeten kiezen is de verkeerde weg.”

    Heetebrij haalt het rapport van de Britse topeconoom Sir Nicolas Stern aan. Deze wetenschapper, in dienst van de Britse regering, luidde in 2006 al dezelfde noodklok als Solana: watertekorten, schade aan landbouw, hongersnood en 200 honderd miljoen ‘milieuvluchtelingen’. Anders dan Solona, legt Stern echter niet de nadruk op investeringen in defensie en internationale, diplomatieke betrekkingen. Er moet gewoon geld op tafel komen, bepleit Stern. „In de orde van 1-2 procent BNP”, weet Heetebrij. Die bijdrage, van alle landen, zou gebruikt kunnen worden voor milieuheffingen op vliegreizen, autogebruik, brandstof en elektronica. ”Voor de Stern-route kiezen zou heel wat zinvoller zijn dan ons te bewapenen en met geweld onze belangen te verdedigen.”

    Volgens Heetebrij zit de maatschappij gevangen in paradigma’s. „Korte termijn, return on investment, risicomijdend gedrag en bescherming van gevestigde posities bepalen, ondanks het feit dat het probleem ons allen aangaat, het beeld en frustreren vernieuwing in hoge mate.” Een complot, vermoedt Heetebrij. „De defensie-industrie maakt van dat belangencomplex deel uit.”

    ‘Iedereen weet wat het echte probleem is: overbevolking’

    Bijzonder gemakkelijk stappen de bezoekers over op wat in politieke kringen een taboe is. „Iedereen weet wat het echte probleem is: overbevolking”, schrijft Wim Lourens. „Solana wil het echte probleem niet benoemen. Het is een taboe”, weet hij. Zijn maatregel is een drastische. „We moeten via geboortebeperking streven naar een totale wereldbevolking van ongeveer 300 miljoen mensen.” Een medestander vindt hij in Willem Nijmegen. „Het aantal is allesbepalend voor vernietiging, vervuiling, honger en ellende. Wereldvrede vereist een bevolkingsbeleid, gericht op drastische afname van het aantal, en liefst ontdaan van politieke en godsdienstige ideologieën. In alle andere gevallen is en blijft het pappen en nathouden.”

    Tegengeluid komt van ‘CJW’. Niet het aantal aardbewoners is zijn probleem, maar het feit dat deze mensen „zorgeloos leven op een te grote voet”. Wim Slooten ontkracht zelfs het argument dat overbevolking de internationale veiligheid zou bedreigen. „Dit is onjuist”, verklaart hij. Als je overbevolking aanwijst als de boosdoener dan vermijd je volgens hem te kijken naar de echte oplossingen. „Nu al wordt tien procent meer voedsel geproduceerd dan nodig is om alle mensen te voeden”, doceert Slooten. „Toch lijden miljoenen honger. Er zijn zoveel mogelijkheden om efficiënter met grondstoffen om te gaan.”

    Slooten blijkt niet te beroerd om een voorzetje te geven. „Een voorbeeld: een koe eet vele malen zijn gewicht aan graan op. Als we niet de koe maar het graan eten houden we een heleboel over. Ook allerlei producten die we in de winkel kopen, zoals mobieltjes, zijn na een paar jaar kapot en aan vervanging toe. Toch zijn ze gemakkelijk zo te maken dat ze veel langer mee gaan.”

    ‘We moeten ons nu al gaan bewapenen’

    Sympathisanten van Solana zijn er ook, al laten die zich wat minder diplomatiek uit dan de Hoge Vertegenwoordiger. Joost: „We moeten ons nu al gaan bewapenen tegen mogelijke aanvallen van mensen die verdreven worden uit hun land.” Persoonlijk voelt hij niet zoveel voor een financiële tegemoetkoming, zoals Heetebrij. „Af en toe een collecte, maar dan moet het ook afgelopen zijn.” Zijn mede-discussianten weet hij te prikkelen met de vraag wat er menselijker is dan „ikke, ikke en de rest kan stikke”. Joost is in ieder geval niet bereid „zijn verworvenheden” op te geven.

    Kees Witsmeer voelt net als Joost de dreiging. „Als de zeespiegel gaat stijgen, en we getroffen worden door hittegolven, droogtes en andere rampen, zullen vele mensen op drift raken.” Hij hoopt bescherming te krijgen van „Fort Europa”.

    ‘Wereldregering op basis van gematigd communisme’

    Vaste bezoeker Max Molenaar, een man die zich op nrc.nl veelvuldig meldt met interessante methodes ter oplossing van grote maatschappelijke vraagstukken, ziet niets in bewapening. Wel is hij op dat punt erg pessimistisch: „Over tien jaar zullen veel landen beschikken over massavernietigingswapens. En over dertig jaar nog veel meer. Die wapens kunnen heimelijk ingezet worden door terroristen. Daartegen kan zelfs het sterkste leger en de beste geheime dienst ons niet afdoende beschermen. Dat heet asymmetrische oorlogsvoering.”

    Zijn oplossing: „Het lijkt me het beste als we een wereldregering krijgen op basis van gematigd communisme, met instandhouding van gedecentraliseerde nationale overheden. Via internet kan die wereldregering transparant zijn en kan volgens mij worden voorkomen dat het omslaat in een dictatuur.”

    Ook is het belangrijk, zo stelt Molenaar, dat alle wereldbewoners Engels of Esperanto als voertaal kiezen en dat volkeren „elkaar leren kennen via videochat en webforums”. Met dat laatste geeft Molenaar – als actief en docerend forumbezoeker – in ieder geval zelf het goede voorbeeld.

    Gepubliceerd: NRC

NRC

Voor NRC Handelsblad, nrc.nl en nrc.next schreef ik sinds mijn aanstelling in september 2007 meer dan 800 artikelen. De meeste daarvan als opiniemaker voor nrc.nl.

Over de auteur

Steven de Jong (1981) is opinieredacteur van NRC Handelsblad. Op deze site kunt u zijn artikelen uit de periode 2001-heden lezen. Artikelen voor 2007 zijn geschreven voor andere media. Zie ook de rubrieken Boeken, Fictie (korte verhalen), Onderzoek, Freelance en Blog.
E-mail: dejongsteven@gmail.com
  • Volg Steven de Jong op Twitter!
  • Volg Steven de Jong op LinkedIn!