Bestel bij:
Dejongsteven@gmail.com
  • 16
    apr
    2019

    Work in progress

    Media die met WikiLeaks samenwerkten, distantiëren zich nu van hem. Wel zijn ze bezorgd over een mogelijke veroordeling en de invloed daarvan op de persvrijheid.

    “Hij stond misschien bekend als een informatie-anarchist”, schrijft columnist Michelle Goldberg in The New York Times, “maar door Trump aan het presidentschap te helpen, werd hij een dienaar voor het autoritarisme.”

    Toch hoopt ze dat de aanklacht tegen de klokkenluider wordt afgezwakt, omdat elementen daarvan “een gevaarlijk precedent scheppen” voor de journalistieke praktijk: namelijk het publiceren van geheime overheidsinformatie en het beschermen van bronnen. “Ik zeg dat niet uit sympathie voor Assange, een afschuwelijk persoon die de ambassade in vluchtte om te ontkomen aan beschuldiging wegens seksueel misbruik in Zweden.”

    Op haar Facebookpagina, waarop ze Assange als ‘trash’ aanduidt, krijgt ze louter positieve reacties. “Laat hem naar de gevangenis gaan”, schrijft een man instemmend. “Dat stuk stront haalde in zijn eentje Hillary Clinton neer.”

    Aanvankelijk werd Assange als held onthaald, in 2010, maar zijn relatie met de pers was altijd al grillig. In 2016 kantelde het beeld.  Waar hij eerst goede sier maakte met het lekken van militaire en diplomatieke geheimen, daar kreeg hij de Democratisch gezinde pers tegen zich toen hij e-mails van Hillary Clinton ging lekken – haar e-mailbox zou gehackt zijn door Rusland om Trump aan de macht te helpen. Gevreesd wordt voor het First Amendment en de toekomst van de onderzoeksjournalistiek in de Verenigde Staten.

    Charlie Savage, de correspondent van de Times in Washington: “Assange is geen traditionele journalist, maar het meeste wat hij voor WikiLeaks doet is juridisch moeilijk te onderscheiden van wat traditionele nieuwsorganisaties, zoals The New York Times, elke dag doen: informatie zoeken en publiceren die ambtenaren liever geheim zouden houden.” En net als WikiLeaks, zo schrijft Savage, onthullen deze media ook geclassificeerde documenten die de nationale veiligheid aangaan. In dat proces worden bronnen beschermd tegen de overheid.

    Savage wijst erop dat aanklagers de laatste jaren de Espionage Act, een wet tegen spionage “uit de tijd van de Eerste Wereldoorlog”, hebben gebruikt om ambtenaren te vervolgen. Dat criminaliseert het openbaren van bepaalde informatie door mensen die daartoe niet bevoegd zijn. Die spionagewet kan ook tegen journalisten worden ingezet, aldus Savage, hoewel dat nog niet gebeurd is. Dat schaadt het First Amendment. Wordt Assange aangeklaagd onder deze wet, dan dreigt er volgens hem nevenschade voor de journalistiek. Assange is donderdag niet aangeklaagd voor het publiceren van geheimen, erkent Savage. Wel voor samenzwering met voormalig inlichtingenoficier Manning om via een hack van een overheidscomputer informatie te verkrijgen die de nationale veiligheid aangaan.

    Savage nuanceert: het aanbieden van hulp bij het kraken van een password, zodat je bron ongezien informatie kan stelen, dat valt buiten de traditionele journalistiek. VK moet nog beslissen over Assange wordt overgedragen. Manning stuurde ook de diplomatieke ‘cables’. De aanklacht gaat over het werven van bronnen, het beschermen van identiteiten en het veilig communiceren met bronnen – bijvoorbeeld via encryptie. Het wordt lastig om Assange te vervolgen onder de Spionagewet voor het lekken van de Clinton-mails. Is er een rechtszaak aanstaande? Savage verwacht van niet. Assange zal naar verwachting zijn uitlevering aanvechten in een Britse rechtbank. En motiveren dat de aanklacht politiek gemotiveerd is. Zo’n zaak kan jaren duren.

    Bill Keller, voormalig hoofdredacteur van The New York Times, ziet zichzelf als spelbreker. Op de vraag heeft WikiLeaks onze wereld veranderd? “Niet zo heel veel. Het was een geweldig een verhaal en een wilde samenwerking, maar het heeft niet zo veel effect gehad, en al helemaal geen nieuw digitaal tijdperk van transparantie. Eigenlijk het meer het tegenovergestelde.”

    Bill Keller ziet zichzelf als spelbreker. Op de vraag heeft WikiLeaks onze wereld veranderd? “Niet zo heel veel. Het was een geweldig een verhaal en een wilde samenwerking, maar het heeft niet zo veel effect gehad, en al helemaal geen nieuw digitaal tijdperk van transparantie. Eigenlijk het meer het tegenovergestelde.” Keller sprak toen al over “gestolen data”. Ook toen al wees Keller op banden met Rusland: een talkshow waarin Assange de hoofdrol zou spellen, werd aangekondigd door propagandazender Russia Today. “Kremlin TV”, aldus Keller. Tien maanden na het laatste verslag van The New York Times, The Guardian en Der Spiegel over Wikileaks, schreef Keller zijn stuk tegen Assange.

    Keller: “Dit is de paradox: de meest voelbare erfenis van de WikiLeaks-campagne voor transparantie is dat de Amerikaanse regering geheimzinniger is dan ooit.” Manning zette hij weg als een uiterst productieve en roekeloze bron.

    Alles wat in naam van een democratie wordt gezegd of gedaan, zo argumenteerde Simon Jenkins op 28 november 2010, is van publiek belang. En als die democratie zich opwerpt als wereldpolitie – een indruk die deze ambtsberichten achter laten – dan gaat dat de hele wereld aan. De vertrouwelijke correspondentie doet hij af als “hoogwaardige roddels”. En verder: “Voor zover ze sensationeel zijn, toont het vooral de leugenachtigheid aan van degenen die aan de macht zijn: de mismatch tussen wat ze beweren en wat ze doen.” Het is niet aan journalisten, maar aan regeringen om geheimen van het openbaar bestuur te beschermen, aldus Jenkins. In de toekomst zullen de enige geheimen gesproken geheimen zijn, zegt hij.

Over de auteur

Steven de Jong (1981) is opinieredacteur van NRC Handelsblad. Op deze site kunt u zijn artikelen uit de periode 2001-heden lezen. Artikelen voor 2007 zijn geschreven voor andere media. Zie ook de rubrieken Boeken, Fictie (korte verhalen), Onderzoek, Freelance en Blog.
E-mail: dejongsteven@gmail.com
  • Volg Steven de Jong op Twitter!
  • Volg Steven de Jong op LinkedIn!